Je leest:

Y-chromosoom verdwijnt voorlopig niet

Y-chromosoom verdwijnt voorlopig niet

Auteur: | 23 februari 2012

Amerikaanse biologen hebben de evolutie van het menselijke Y-chromosoom gereconstrueerd. Op basis van hun reconstructie concluderen zij dat het Y-chromosoom springlevend is. Wetenschappers die dachten dat het chromosoom bezig was uit te sterven, krijgen dus ongelijk.

Biologe Jennifer Hughes en haar collega’s publiceerden de reconstructie van de evolutie van het Y-chromosoom deze week in het blad Nature.

De Britse geneticus Bryan Sykes schreef in 2003 in zijn boek Adam’s curse: A future without men dat het menselijke Y-chromosoom ten dode is opgeschreven. Volgens Sykes is het Y-chromosoom een kerkhof vol rottende genen waar over een paar miljoen jaar geen actief gen meer tussen te vinden is. Dat het zo slecht gaat met het Y-chromosoom komt volgens de Brit doordat het steeds verder geïsoleerd is geraakt. Het Y-chromosoom recombineert als enige niet met andere chromosomen en daardoor is er weinig genetische variatie.

Hughes reconstrueerde de evolutie van het Y-chromosoom door het chromosoom van de mens te vergelijken met dat van resusaapjes.
Nature

Oeroude genen

Andere wetenschappers denken dat het met het uitsterven van het menselijke Y-chromosoom niet zo’n vaart zal lopen. Het Y-chromosoom doet dan wel niet aan recombinatie, het bevat wel een heleboel herhaalde stukken DNA. Daardoor kan het chromosoom informatie met zichzelf uitwisselen en zo voorkomen dat er fouten ontstaan in de genetische code.

Het onderzoek van Hughes geeft wetenschappers die twijfelden aan de theorie van Sykes nu gelijk. Om de evolutie te reconstrueren maakte Hughes een vergelijking tussen de Y-chromosomen van de mens, de chimpansee en de resusaap. De chimpansee staat relatief dicht bij de mens. De laatste gemeenschappelijke voorouder van die twee soorten leefden zo’n 6 miljoen jaar geleden. De mens en de resusaap deelden 25 miljoen jaar geleden al hun laatste gezamenlijke voorouder.

Hughes deelde de Y-chromosomen op in vijf segmenten, waarbij het eerste segment het oudst is en het vijfde segment het jongst. In de segmenten 1 tot en met 4 lagen – zowel bij de mens, als bij de chimpansee en de resusaap – achttien ‘voorouder genen’. Het feit dat de resusaap deze genen bezit, doet vermoeden dat de gemeenschappelijke voorouder van de mens en de resusaap ze ook al had. Dat die oeroude genen na 25 miljoen jaar evolutie nog steeds op het menselijke Y-chromosoom liggen, duidt erop dat er helemaal niet zoveel genetische informatie verloren is gegaan.

X-chromosoom (links) en Y-chromosoom (rechts). Het jongste segment van het Y-chromosoom verliest genen, maar de rest is stabiel. Het Y-chromosoom zal voorlopig dan ook niet verdwijnen.
Wikimedia Commons, vrijgegeven in het publieke domein

Boosdoener

Segment 5 zit iets anders in elkaar dan de oudste vier stukken. Zowel bij de resusaap als bij de mens zijn uit dit segment inmiddels vier ‘voorouder genen’ verdwenen. Verder vond Hughes één gen dat bij de resusaap nog wel actief is, maar al van het menselijke Y-chromosoom is verdwenen.

Is segment 5 dan de boosdoener die het hele Y-chromosoom de vernieling in helpt? Hughes denkt van niet. Segment 5 is slechts een heel klein gedeelte (zo’n drie procent) van het complete chromosoom. Omdat het nog een relatief jong segment is, gaat het verlies van ‘voorouder genen’ nu vrij snel. Maar zodra er een stabiel aantal genen over is – zoals in segment 1 tot 4 al is gebeurd – zal de snelheid waarmee genen verloren gaan ook weer afnemen. Hughes gaat er dan ook vanuit dat het menselijke Y-chromosoom voorlopig niet verdwijnt.

Bron

Jennifer Hughes e.a. Strict evolutionary conservation followed rapid gene loss on human and rhesus Y chromosomes Nature, 23 februari 2012 (online)

Zie ook:

Einde van het Y (Bionieuws) De Y blijft erbij (Cicero) Als het Y-chromosoom de hand aan zichzelf slaat (AMC Magazine)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 februari 2012
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.