Je leest:

Westen moet voedselspeculatie inperken

Westen moet voedselspeculatie inperken

Westerse landen kunnen honger in de wereld bestrijden door voedselspeculatie – de wereldwijde handel in voedsel – te stoppen. Dat zegt Dirk Bezemer in de Nieuwsbrief van de Rijksuniversiteit Groningen. Nog belangrijker is dat arme landen zelf meer voedsel gaan produceren. Dit door de inzet van moderne landbouwtechnieken en met de overheid als belangrijkste initiatiefnemer. Vooral Afrika heeft zo’n ‘Groene Revolutie’ nodig.

Tractorazie2
In Zuidoost-Azië heeft landbouwmodernisering wel om zich heen gegrepen.
Wikimedia Commons

De afgelopen vijftien jaar – en vooral sinds 2005 – is het aantal mensen met honger weer gestegen. Volgens de VN-voedselorganisatie FAO daalde het aantal hongerige aardbewoners nog van 870 miljoen in 1969 tot 770 miljoen in 1995; maar inmiddels zijn het er waarschijnlijk meer dan een miljard.

Ironisch genoeg hangen de oorzaken van die eerdere daling en die van de huidige toename van honger in de wereld met elkaar samen, zegt Bezemer, die gespecialiseerd is in ontwikkelingseconomie.

“De huidige toename is deels het gevolg van de stijging van de voedselprijzen. En die wordt weer veroorzaakt door het feit dat het zo goed gaat in Zuidoost-Azië. In landen als China, Indonesië en India werd eind jaren ’60 nog veel honger geleden. Dankzij de economische groei daar is dat nu beduidend minder. Er wordt meer geconsumeerd en steeds meer vlees gegeten, met stijgende prijzen tot gevolg.”

Grains
Gewassen als granen worden steeds vaker in grote hoeveelheden opgekocht door handelaren die ze pas weer verkopen als de prijzen gestegen zijn.
Wikimedia Commons

Speculatie en landje-pik

Daarnaast zijn er ook sterke aanwijzingen dat er met voedsel gespeculeerd wordt, zegt Bezemer. “Door het ruime monetaire beleid is er sinds 2002 (na de Internetzeepbel) veel geld bijgekomen. Dat geld moet weer meer geld opleveren, en omdat aandelen en vastgoed het slecht doen, begonnen veel veel investeerders in landbouwgrondstoffen (zoals granen) te handelen. Je ziet in de voedselmarkt sinds 2002 een verdrievoudiging van opties en futurescontracten, speculatie dus. Tegelijk zijn de voedselprijzen verdubbeld. Onderzoek wijst uit dat er een verband is tussen die twee zaken.”

Omdat de armen in ontwikkelingslanden gemiddeld twee derde van hun inkomen uitgeven aan voedsel, leiden prijsstijgingen daar direct tot meer honger. Bezemer pleit dan ook voor het indammen van voedselspeculatie door regulering.

Ook is er meer aandacht nodig voor zogenaamde ‘land grabs’, waarbij landen als China, Zuid-Korea en verschillende Golfstaten op grote schaal landbouwgrond in Afrika kopen. Ontwikkelingsorganisatie Oxfam schat dat buitenlandse investeerders in Afrika viermaal de oppervlakte van Frankrijk aan landbouwgrond bezitten. De opbrengsten zijn veelal voor de export, waardoor er minder lokaal voedselaanbod is en de prijzen stijgen.

Ontwikkelingshulp

Maar voor lange termijn oplossingen moeten we toch echt bij de landen zijn waar de voedseltekorten bestaan, stelt Bezemer. Sinds de jaren ’80 heeft de ontwikkeling van de landbouw in Afrika grotendeels stilgestaan. Bezemer: “Men dacht dat er meer te halen viel uit ontwikkeling van andere sectoren, maar dat was een grote vergissing. In 2008 verscheen het rapport Agriculture for Development van de Wereldbank, dat benadrukte hoe landbouw juist de basis is voor bredere ontwikkeling. Zo is Nederland tenslotte ook groot geworden.”

Cocoyam farmer from cameroon
Cacaoboer in Kameroen. Nu worden er in Afrika vaak nog arbeidsintensieve landbouwmethodes gebruikt.
Wikimedia Commons

Innovatie

Meer land geschikt maken voor landbouw, maar bovenal werken aan hogere opbrengsten per hectare door irrigatie, bemesting, nieuwe plantenrassen en betere landbouwmethoden dus. Met de overheid als belangrijkste initiatiefnemer.

“Waar kapitaalsintensievere landbouw slaagde, was dat altijd dankzij een stabiele overheid met een lange adem, die het niet aan de vrije markt overliet. Dat maakt me wel wat sceptisch of het in Afrika, met zijn instabiele regeringen, snel gaat lukken. Boeren hebben meestal weinig invloed op de politiek, omdat ze arm zijn. Veel landen hebben echter wel de middelen om te investeren in landbouw, ook dankzij de hoge grondstofprijzen van de laatste jaren. Er zijn signalen dat die investeringen ook plaatsvinden en dat de productiviteit stijgt. Mocht die ontwikkeling doorzetten, dan krijgt Afrika in de 21e eeuw alsnog zijn Groene Revolutie.”

Dr. Dirk Bezemer (1971, Nieuwkoop) is universitair hoofddocent aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar hij ontwikkelingseconomie doceert. Hij publiceerde over de rol van landbouw in het ontwikkelingsproces en schreef mee aan rapporten voor de Wereldbank, OESO en UNCTAD.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Rijksuniversiteit Groningen (RUG).
© Rijksuniversiteit Groningen (RUG), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 13 februari 2012

Discussieer mee

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE