Je leest:

“Wees terughoudend met enthousiasme over stamceltherapie”

“Wees terughoudend met enthousiasme over stamceltherapie”

Auteur: | 7 mei 2009

Wetenschappers, beleidsmakers en media zouden best eens wat minder enthousiast mogen zijn over stamceltherapie met embryonale stamcellen. Die fout hebben ze al gemaakt bij gentherapie, zegt James M. Wilson, een Amerikaanse arts-onderzoeker die zelf nauw betrokken was bij enkele misstappen van gentherapie.

Enthousiasme voor stamceltherapie is vooral in de Verenigde Staten erg groot. Zeker nu president Barack Obama groen licht heeft gegeven voor het onderzoek naar duizenden soorten stamcellen.
Frazer Harrison

James Wilson, een arts-onderzoeker van de Universiteit van Pennsylvania, deed rond de laatste eeuwwisseling volop mee aan het enthousiasme over gentherapie, een techniek waarbij nieuwe genen tussen defecte genen van zieke mensen wordt gezet. Maar van die bevlogenheid heeft hij spijt, schrijft hij nu in Science.

Het belangrijkste gevolg van dit enthousiasme, zegt Wilson, is dat artsen gentherapie te vroeg op mensen testten. Sommige artsen hadden te weinig kennis van hoe dat inbrengen van nieuwe genen nou precies werkt, terwijl ze al proeven met patiënten deden. En dat heeft onnodig levens gekost, vindt Wilson. Sommige patiënten kregen door gentherapie onverwachts leukemie. Een van Wilsons eigen patiënten, de 18-jarige Jesse Gelsinger, overleed eveneens aan de gevolgen van gentherapie. Wilson had niet volgens het boekje gewerkt.

Onderzoek naar gentherapie bestaat nog wel, alleen ontwikkelt het zich nu veel voorzichtiger en zorgvuldiger.

Ook het de in 2004 overleden acteur Christopher Reeve, bekend van de Supermanfilms, draagt nog steeds bij aan overmatige stamcelhysterie. De verlamde acteur hoopte ooit stamceltherapie te ontvangen, maar zag die droom door het Bush-beleid in het water vallen. Op de dag Obama stamcelonderzoek weer toestond, vertoonde een nieuwsprogramma oude nep-beelden van Reeve die onder daverend applaus uit zijn rolstoel opstaat.
Warner

Maar Wilson herkent nu het ‘gentherapie-enthousiasme’ bij het nieuwere stamcelonderzoek en slaat alarm. Het gaat Wilson vooral om therapie met pluripotente stamcellen – die kunnen in elke weefselsoort veranderen. Zulke stamceltherapie is veelbelovend, maar we moeten volgens de wetenschapper niet te hard van stapel lopen. En zeker niet te vroeg op mensen gaan testen, want dat levert – net als bij gentherapie – gevaar op.

Helaas is dat her en der al gebeurd, schrijft Wilson. In Israël overleed een dertienjarige jongen aan de gevolgen van een tumor in zijn hoofd. Die ontstond uit een groep neurale stamcellen die hij toegediend kreeg.

Christine Mummery, stamcelonderzoekster aan het Leids Universitair Medisch Centrum, is zelf enthousiast over stamceltherapie, maar vindt net als Wilson dat het beeld nu wel erg positief is. “Je leest in de media veel over stamcelonderzoek, maar er bestaan nog praktisch geen werkende therapieën. Naast beenmergtransplantatie heb je bijvoorbeeld een therapie die een kapot hoornvlies op het oog repareert. Meer noemenswaardigs is er nog niet.” Andere therapieën, vooral met pluripotente stamcellen, zijn volgens Mummery nog lang niet klaar voor gebruik – en het is ook niet zeker of dat ooit gaat lukken.

Mummery legt uit waarom zij niet eindeloos optimistisch is. “Iedere ziekte is uniek en kent zijn eigen problemen. Dat is een van de redenen dat de hoge verwachtingen op een werkende stamceltherapie voor dwarslaesiepatiënten, hartpatiënten of Parkinson patiënten enigszins onterecht is”, zegt Mummery. “Stamcelonderzoekers krijgen de stamcellen niet op de goede plek, want er zit vaak een hoop littekenweefsel in de weg. Eerlijk gezegd weet niemand hoe je dat kunt oplossen.”

Christine Mummery doet in Utrecht en Leiden al jaren onderzoek naar stamcellen. Ook zij is gematigd optimistisch, en vindt dat we niet te hard van stapel moeten lopen.
Leids Universitair Medisch Centrum

Verder schrijft Wilson in zijn brief dat artsen die slechte stamcelproeven opzetten, terug naar de tekentafel moeten. Een commissie zou ze moeten dwingen. Maar in de Verenigde Staten bestaat zo’n commissie niet, en dus vindt Wilson dat het hoog tijd wordt dat er een verschijnt.

Gelukkig bestaat er in Nederland al wel een commissie die stamcelonderzoek keurt: de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO). “Alle onderzoeksaanvragen voor stamcellen gaan via hun, en stamceltherapie in patienten mag alléén in een van de acht academische ziekenhuizen plaatsvinden”, licht Mummery toe. “Vroeger mocht stamceltherapie ook buiten de academische ziekenhuizen. Als gevolg daarvan had je privéklinieken die de behandeling alleen maar met winstoogmerk uitvoerden. Maar daar werd iemand eens ziek, en sindsdien is goedkeuring vooraf door de CCMO terecht vereist.”

Zie ook

Meer biotechnologie op Ditisbiotechnologie.nl

Dit artikel is een publicatie van Ditisbiotechnologie.nl.
© Ditisbiotechnologie.nl, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 07 mei 2009
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.