Je leest:

We zijn allemaal cyborgs

We zijn allemaal cyborgs

Auteur: | 28 november 2006

Online computerspelen: miljoenen mensen verliezen zich in droomwerelden die ze tevoorschijn toveren op hun computerscherm. Volgens onderzoeker Andre Nusselder heeft onze relatie met de computer een flinke invloed op de wereld om ons heen. Dit blijkt bijvoorbeeld uit online gaming, chatboxen en computerverslavingen. Deze maand promoveerde hij aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Nusselder heeft fundamenteel filosofisch onderzoek gedaan naar de computer in relatie tot de mentale mens. Hij heeft niet geprobeerd om uit te leggen wat de computertechniek voor ons lichaam kan betekenen, maar wat het computerscherm doet met onze geest. Voor zijn onderzoek heeft Nusselder gebruik gemaakt van de psychoanalyse, ook al zijn niet alle wetenschappers het eens over de bruikbaarheid van deze theorie.

‘Dat Nusselder psychoanalyse gebruikt als grondslag voor zijn onderzoek vind ik niet zo sterk’, zegt mediawetenschapper Leurs van de Universiteit van Amsterdam die zich eveneens bezighoudt met de bestudering van media. ‘Het is niet zo dat mijn afwijzing van psychoanalyse voortkomt uit een weerzin tegen alles wat niet cijfermatig weer te geven is, zoals sociologen dat kunnen hebben, maar psychoanalyse is nu eenmaal niet empirisch toetsbaar. Bij mediastudies hebben we dan ook besloten deze stroming niet te onderwijzen,’ aldus Leurs.

Nusselder vindt het niet moeilijk aan te geven waarom hij toch voor de psychoanalyse heeft gekozen. Volgens Nusselder is de empirische toetsing van de psychoanalyse lastig omdat het gaat over grote zaken zoals verlangen, taal en cultuur, zaken die moeilijk te objectiveren zijn. Maar juist deze zaken zijn volgens Nusselder de mogelijkheidsvoorwaarden voor ons verstaan van de werkelijkheid. ‘Er is dus niet meer sprake van een eenvoudig gegeven objectieve wereld’, aldus Nusselder. Verder merkt hij op dat de psychoanalyse bij zijn onderzoek naar de menselijke geest gewoonweg het meest bruikbare instrument is gebleken.

Fantasiewereld

De invloed van het computerscherm op onze geest is niet mis, als we Nusselder moeten geloven: ‘het computerscherm is de materialisering van onze fantasie en het biedt ons de mogelijkheid onszelf er helemaal in te verliezen. Sinds de komst van de computer en later het internet zijn we steeds beter geworden in het maken van fantasieën en gesimuleerde voorstellingen. Met online gaming bijvoorbeeld maken mensen virtuele werelden die helemaal los staan van de werkelijkheid en waar ze helemaal in op kunnen gaan.’

Met de komst van de computer is de wereld omgevormd tot een grote database waarin alles is gecodificeerd: plaatjes zijn opgeslagen in pixels en teksten zijn zonder het juiste programma onleesbaar. Zonder het computerscherm is het onmogelijk om met die data te communiceren, stelt Nusselder. De data die in de computer zijn opgeslagen moeten eerst verbeeld of voorgesteld worden. Volgens Nusselder lokt de computer uit tot creativiteit, maar ook tot manipulatie. Je kunt de data uit de computer op zoveel verschillende manieren verbeelden dat het steeds moeilijker wordt om te zeggen wat nu echt is. Kijk maar naar een digitale foto: na bewerking is vaak niet meer te zien wat er nu echt op die foto heeft gestaan.

Verslaving

‘Het gevaar van het computerscherm is de verslaving’, stelt Nusselder. Verslaving aan het genot te leven in je eigen wereld. Die verslaving wordt veroorzaakt door een narcistische omgang met de virtuele wereld. Mensen raken verslaafd als ze zo veel energie steken in hun in zich zelf gekeerde wereld dat ze de wereld om zich heen en de mensen daarin vergeten.

Een doemdenker is Nusselder niet. Hij geeft aan wat de gevaren van de cyberspace zijn, maar ziet ook dat cyberspace juist mogelijkheden biedt om nieuwe gemeenschappen te vormen. Tegelijkertijd zegt hij dat er ook veel hetzelfde blijft: ’ het bestaan van een virtuele wereld, een fantasiewereld, is niet nieuw. In romans, op de televisie en op de radio werden ook al verbeeldingen gemaakt van een fictieve wereld. De computer zorgt ervoor dat mensen steeds creatiever omgaan met die verbeelding.’

Computerpsychotherapie

Een van de mogelijkheden die de computer en het internet ons bieden is psychotherapie via de computer. Het is volgens de onderzoeker niet meer nodig om naar een therapeut te gaan. Je kunt je ziel gewoon via de computer laten oplappen. Een therapie is volgens Nusselder niet veel meer dan een gesprek dat zich afspeelt tussen twee mensen. En het belangrijkste daarbij zijn de woorden. Woorden die je net zo goed via het computerscherm uit kunt wisselen. De psycholoog kijkt niet in je ziel naar binnen, stelt Nusselder, nee hij reageert alleen op het verhaal dat jij hem of haar vertelt. Hier komt de psychoanalyse van Freud om de hoek kijken. Het onbewuste is waar het om gaat, maar dat onbewuste zit niet diep van binnen, maar ligt besloten in de verhalen die je over jezelf vertelt.

Cyborgs

We kunnen ons een wereld zonder computers en internet al bijna niet meer voorstellen. Volgens Nusselder zijn we afhankelijk van de computer geworden. We zijn cyborgs die de computer nodig hebben om te communiceren met anderen en onszelf.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 november 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.