Je leest:

Waterplaneet rond andere ster

Waterplaneet rond andere ster

Auteur: | 25 april 2007

In het sterrenbeeld Weegschaal staat een planeet waar misschien vloeibaar water stroomt. Dat maakte de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) woensdag bekend. De Zwitser Stéphane Udry en zijn team vonden de exoplaneet bij het rode dwergsterretje Gliese 581. In 2005 ontdekten ze al een reuzenplaneet bij dezelfde ster.

Planeetonderzoeker Stéphane Udry heeft als een van de eerste sterrenkundigen een echte rotsplaneet bij een andere ster gevonden. De nieuwe exoplaneet (extra-terrestrial planet) is een groot uitgevallen aarde: vijf keer zo zwaar en anderhalf keer zo groot als onze thuisplaneet. Hij zit precies in de ‘bewoonbare zone’ rond zijn ster. Daar zijn temperaturen zoals op aarde mogelijk, en dus ook oceanen. Gliese 581 is een van de honderd meest nabije sterren. De dwergster staat op 20,4 lichtjaar van de aarde in het sterrenbeeld Weegschaal.

Artist’s concept van het planetenstelsel rond de rode dwergster Gliese 581. Op de voorgrond de bijna-aarde die Stéphane Udry in 2007 ontdekte. De reuzenplaneet dichterbij de ster werd in 2005 door hetzelfde team ontdekt. De planeet op de achtergrond is nog speculatief; Udry en collega’s hebben wel sporen van de gasplaneet gevonden, maar die zijn nog niet duidelijk genoeg om van een echte derde planeet te spreken. bron: ESO. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

In 2005 vond de onderzoeksgroep al een veel grotere exoplaneet bij dezelfde ster. De reuzenplaneet Gliese 581b is veertien keer zo zwaar als de aarde, bestaat compleet uit gas en staat zo dicht bij zijn ster dat hij er in 5,4 dagen omheen draait. Het nu ontdekte kleine broertje is een rotsklomp zoals Mars of de Aarde.

Ook de tweede exoplaneet van Gliese 581 heeft een kort “jaar”: maar 13 aardse dagen. Er zijn zelfs aanwijzingen van een derde planeet in het stelsel. Met Udry’s vondst komt de hoofdprijs van de jacht op exoplaneten in zicht. Een planeet rond een andere ster, zo groot als de aarde, met levensvatbare oceanen en continenten.

Bewoonbare zone

Sterrenkundigen hebben sinds 1992 al meer dan 200 exoplaneten gevonden. De meesten zijn gigantische gasreuzen zonder vast oppervlak, nog groter dan Jupiter in ons eigen zonnestelsel. Planeten genoeg dus, maar niet erg gastvrij. Te dichtbij de ster en de exoplaneet wordt geroosterd; te ver ervandaan en alles bevriest. In ons eigen zonnestelsel staat alleen de aarde in de bewoonbare zone, waar water vloeibaar is. ‘We schatten dat de temperatuur op deze superaarde tussen de 0 en 40 oC ligt. Dan is vloeibaar water een mogelijkheid’, vertelt Stéphane Udry. ‘Vloeibaar water is essentieel voor leven zoals wij dat kennen’, zegt Udry’s mede-onderzoeker Xavier Delfosse. In water kunnen de bouwstoffen van leven makkelijk mengen en reageren; daarom zitten onze cellen ook vol met een waterige oplossing.

De exoplaneten rond Gliese 581 (en de meeste andere bekende exoplaneten) zijn gevonden met de Dopplermethode. Ster en exoplaneet draaien om een gemeenschappelijk zwaartepunt. De ster beweegt daardoor soms van de aarde af, dan weer ernaartoe. Net zoals een racewagen die hoger klinkt als hij op de luisteraar afkomt, verschuift ook het licht van de ster bij nadering van kleur: het wordt blauwer. Tijdens het tweede deel van de omloop kleurt de ster juist iets roder.

Verraden

Heeft de exoplaneet van Udry en collega’s echt zeeën en landmassa’s? Niemand die het weet, want het team heeft geen telescoopbeelden van de verre rotsklomp. Die staat vlakbij zijn ster en weerkaatst te weinig licht om tegen het felle licht van Gliese 581 in te zien. De reuzenaarde heeft zichzelf verraden door zijn invloed op de dwergster. Door de onderlinge zwaartekracht draaien ster en planeet om een gemeenschappelijk zwaartepunt. De ster schommelt met 9 km/u op en neer; de gevoelige ESO-telescopen op de Chileense berg Paranal konden dat nét zien.

Of er echt leven is op de nieuwe exoplaneet kan niemand zeggen. Voorlopig is alleen bekend dát er een nieuwe planeet rond Gliese 581 draait. Details als de aanwezigheid van een dampkring of oceanen zijn met bestaande telescopen niet te meten, maar daar komt verandering in. De komende jaren bouwen NASA en haar Europese tegenhanger ESA grote telescopen om exoplaneten op te sporen en onder de loep te nemen. Sphere (2010) en Darwin (2020) gaan het licht van de verre planeten direct opvangen en zoeken naar sporen van land, zee en zelfs planten. Gliese 581 wordt nog vaak bekeken.

Meer

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 april 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.