Je leest:

Waddendialecten: op sterven na dood?

Waddendialecten: op sterven na dood?

Auteur: | 8 april 2008

De dialecten op de verschillende Waddeneilanden worden steeds minder gesproken, doordat de gemeenschappen waarin de bewoners leven steeds minder geïsoleerd leven. Hierdoor worden de meeste Wadden-dialecten met uitsterven bedreigd. Alleen het Amelander dialect wordt nog door het merendeel van de jongeren gesproken.

Uit onderzoek van Lobke Timmerman, studente Taalwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam, blijkt dat het Eilanders (het dialect dat op Schiermonnikoog wordt gesproken) een stille dood tegemoet gaat. Ook op de andere Waddeneilanden is het gebruik van het plaatselijke dialect sinds de opkomst van toerisme en arbeidsimmigratie flink afgenomen.

Op Terschelling worden zelfs 3 dialecten gesproken: het Aasters (in het Oosten), het Midlands en het Westers.

Historie

In het verleden werden de Waddeneilanden alleen bewoond door de oorspronkelijke bewoners, die meestal de oversteek vanuit Friesland hadden gemaakt. Het dialect werd daardoor sterk beïnvloed door de Friese taal. Omdat er nauwelijks contact was met mensen van buiten het eiland, veranderde de taal weinig, zelfs minder dan het Fries dat meer contact had met het Nederlands. Tot de 20e eeuw waren de enige invloeden op de dialecten de vreemde woorden die de mannen (veelal schippers) van hun verre reizen mee terug naar huis namen.

Sinds het einde van de 19e eeuw leven de eilanders steeds minder geïsoleerd. Steeds meer toeristen die geen eilander dialect spreken komen vakantie vieren, steeds meer huwelijkspartners komen van buiten het eiland en steeds meer jongeren vertrekken naar het vaste land. Zo spreekt een steeds kleiner deel wordend van de eilandbewoners nog dialect. De situaties waarin zij dit dialect kunnen spreken worden daardoor ook steeds zeldzamer: wanneer één van de gesprekspartners geen dialect spreekt, wordt overgeschakeld op het Nederlands.

Mathilde Jansen en Marc van Oostendorp hebben in de reeks ‘Taal in stad en land’ het boek ‘Taal van de Wadden’ geschreven over de verschillende dialecten op de Waddeneilanden en hun onderlinge verschillen.

Toekomst

Momenteel zijn het vooral de oudere bewoners die nog dialect spreken op de Waddeneilanden. Des te meer ‘import’ er vanuit de rest van Nederland zich op de verschillende eilanden heeft gevestigd, des te minder inwoners het dialect spreken. Kinderen leren van hun ouders het Nederlands als moedertaal, waardoor een dialect binnen één enkele generatie zo goed als uit kan sterven.

Op Schiermonnikoog spreken nog slechts 60 van de ongeveer 1000 bewoners het Eilanders, waarvan het merendeel 50+-er is. Er wordt nog wel onderwezen in het dialect, maar volgens de leraar is dit eigenlijk meer stervensbegeleiding, aldus Lobke Timmerman. Op de overige Waddeneilanden ziet de toekomst er niet rooskleuriger uit, met als uitzondering op de regel Ameland, zo blijkt uit onderzoek van Mathilde Jansen, onderzoekster aan het Meertens Instituut. Hier spreekt nog zo’n 85% procent van de jongeren dagelijks Amelands. Waarschijnlijk is dit te verklaren doordat de Amelandse gemeenschap een stuk beslotener is dan de gemeenschappen op de overige Waddeneilanden.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 april 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.