Je leest:

Vulkanen veroorzaakten zee zonder zuurstof

Vulkanen veroorzaakten zee zonder zuurstof

Auteur: | 16 juli 2008

Een serie grote vulkaanuitbarstingen liet 93 miljoen jaar geleden het zuurstof uit de oceanen verdwijnen. Dat melden Canadese onderzoekers deze week in het tijdschrift Nature. Hun conclusie volgt uit de analyse van twee stukken zwarte schalie, gevonden op 5500 kilometer afstand van elkaar. De vulkaanuitbarstingen veroorzaakten een versneld broeikaseffect, wat leidde tot een massaal uitsterven in de zee.

Stel je voor, alle zuurstof verdwijnt langzaam maar zeker uit je omgeving – een doemscenario waar de vissen zo’n 93 miljoen jaar geleden mee te maken kregen. Niemand weet wat dit Oceanic Anoxic Event (OAE) veroorzaakte, maar onderzoekers van de universiteit van Alberta, Canada, komen deze week in het wetenschappelijk tijdschrift Nature met een mogelijke verklaring: een serie gigantische vulkaanuitbarstingen.

Vulkanen spuwen bij een uitbarsting grote hoeveelheden koolstofdioxide de lucht in.

Osmium

De onderzoekers keken naar twee stukken zwarte schalie, of kleisteen, allebei gedateerd op de periode waarin het OAE begon. Schalie bevat een grote hoeveelheid osmium. Normaal is dat afkomstig uit de zee, maar in de twee brokstukken die de Canadese wetenschappers onderzochten was het osmium voor maar liefst 97% afkomstig uit de aardmantel. De stukken schalie komen van de oostkust van Zuid-Amerika en van midden Italië, twee locaties die tijdens het OAE op 5500 kilometer afstand van elkaar lagen. Ondanks deze afstand bevatten de stukken schalie allebei dezelfde abnormale hoeveelheid osmium uit de aardkorst. Volgens de onderzoekers duidt dit op wereldwijde onderzeese vulkaanuitbarstingen, hoewel direct bewijs voor deze vulkanische activiteit nog niet is gevonden.

Zwarte schalie (black shale). Bron: library.thinkquest.org

Zuurstoftekort

Onderzoekers vermoeden al langer dat vulkaanuitbarstingen verantwoordelijk zijn voor oceanen zonder zuurstof. De theorie gaat als volgt: bij een uitbarsting worden wagonladingen CO2 de lucht in geslingerd. Dit zet een versneld broeikaseffect in gang, waardoor de oceanen opwarmen. Zuurstof lost moeilijker op in warm water, waardoor de concentratie zuurstof langzaam afneemt. Tegelijkertijd zorgt het tekort dat er fosfaten vrijkomen uit de zeebodem. Deze dienen als voedingsstoffen voor nieuwe plantjes, zodat er meer eten is voor de vissen en de visbevolking toeneemt. Al deze dieren hebben ook zuurstof nodig om te overleven, waardoor de hoeveelheid zuurstof in de oceaan nog sneller afneemt. Zo houdt het zuurstoftekort zichzelf in stand, totdat na verloop van tijd het meeste leven uit de oceaan is verdwenen. Deze situatie kan een half miljoen jaar duren, terwijl de koolstofdioxide langzaam uit de atmosfeer verdwijnt en de aarde afkoelt naar leefbare temperaturen. Overigens wijzen recente metingen uit dat de temperatuur op de korte termijn juist daalt na een vulkaanuitbarsting, vanwege stofwolken die het zonlicht blokkeren. Uit verder onderzoek moet blijken wat het precieze effect is van vulkaanuitbarstingen op het klimaat.

Geen zorgen

Uit fossielvondsten van dit Krijt-tijdperk blijkt dat vissen tijdens het OAE massaal uitstierven. Ondanks het feit dat ook wij massa’s CO2 de lucht in sturen, hoeven we ons voorlopig nog geen zorgen te maken. De temperatuur van de zeeën was tijdens het OAE gemiddeld 25 graden, en wij zitten pas op 13. Zo lang een serie gigantische vulkaanuitbarstingen uitblijft, heeft de kabeljauw meer te vrezen van vissersboten dan van een zuurstoftekort.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 juli 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.