Je leest:

Vulkanen actiever bij volle maan

Vulkanen actiever bij volle maan

Auteur: | 21 maart 2012

Volle maan? Vergeet de weerwolf en de witte wieven; waar je echt voor moet oppassen zijn vulkaanuitbarstingen! Uit de statistieken blijkt namelijk dat vulkanen actiever zijn wanneer de zon, de maan en de aarde op één lijn staan, dan in de rest van de maand. Bij volle maan is er dus extra kans op een uitbarsting; en bij nieuwe maan trouwens ook.

Dit blijkt uit onderzoek aan de Italiaanse vulkaan de Stromboli, door aardwetenschappers Gianluca Sottili van het Istituto di Geologica Ambientale e Geoingegneria in Rome en Danilo Palladino van de Sapienza-Universiteit in Rome. Zij analyseerden de explosies die zich voordeden in de krater van de Stromboli van juni 2010 tot oktober 2011, en concludeerden dat het aantal explosies per uur bij volle of nieuwe maan significant hoger ligt dan het gemiddelde voor de hele maand.

Uitbarsting van de Stromboli, gezien vanuit een helicopter.

Tomaso Checchi, via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

De Stromboli bevindt zich even ten noordoosten van het eiland Sicilië in Italië, en is al minstens tweeduizend jaar continu actief. Gemiddeld eens per 5 minuten vindt er een uitbarsting plaats. Het magma van de Stromboli is van het taaie soort. De druk in de krater gaat omhoog als het gas dat in het magma zit kan ontsnappen, waarna een explosie of eruptie plaatsvindt. Hoewel uitbarstingen van de Stromboli in het algemeen klein en ongevaarlijk zijn, kunnen de lavabrokken wel metershoog de lucht in worden geslingerd. Eens in de paar jaar vindt er zelfs een grotere uitbarsting plaats.

Andere vulkanen

Ook uit eerdere onderzoeken aan andere types vulkanen blijkt dat de stand van de maan invloed kan hebben op de kans op een uitbarsting. In 1980 werd al vastgesteld dat de kans dat de Kilauea op Hawaï uitbarst, twee keer zo groot is bij volle of nieuwe maan dan bij halve maan. Voor de Fuego in Guatemala, de Etna op Sicilië en de Mayon op de Filippijnen is een soortgelijk – hoewel niet altijd even overtuigend – verband aangetoond. Andere studies echter – zoals aan Ol Doinyo Lengai in Tanzania – leverden juist geen enkele correlatie op.

Drtrotsky via wikimedia commons, CC BY-SA 3.0

Samengedrukte magmagangen

Op welke manier de maan zijn invloed doet gelden staat nog niet vast. De aantrekkingskracht van de maan veroorzaakt de getijden op aarde, waardoor de verdeling van zeewater over het aardoppervlak continu verandert. Dit leidt op zijn beurt weer tot een drukverandering in de ondergrond.

De combinatie van deze twee effecten kunnen weliswaar schommelingen in de druk in de krater van de vulkaan veroorzaken, maar deze drukschommelingen zijn volgens de onderzoekers bijzonder klein vergeleken met de druk die de hete magma daar zelf veroorzaakt. Het scheelt ongeveer een factor duizend. Dat deze minieme druktoename uiteindelijk een vulkaanuitbarsting kan veroorzaken lijkt dan ook niet erg waarschijnlijk.

De Italiaanse aardwetenschappers denken dat de oorzaak eerder gezocht moet worden in de invloed op de aanvoer van magma vanuit de relatief ondiepe magmakamer. Omdat het gesteente rondom het gangenstelsel waar de magma in zit door de aantrekkingskracht van de maan elke 14 dagen een klein beetje wordt samengedrukt en weer uitzet, zal de magmatoevoer dezelfde regelmaat vertonen, en daarmee de frequentie van de uitbarstingen ook.

Uitbarsting van de Stromboli, gezien vanaf een boot.
Man77, via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Garantie?

Heb je dus bij volle maan garantie op een mooi spektakel? Nee, dat nou ook weer niet, zeggen de onderzoekers. Hoewel de toename statistisch significant is, is er lang niet altijd bij springtij een groter aantal uitbarstingen per uur. In sommige maanden was de activiteit bij volle maan zelfs juist op zijn laagst.

Sottili heeft hier nog geen verklaring voor. “Maar wel een vermoeden. Ik denk dat de kracht van de maan en de getijden ook het vrijkomen van het gas uit de magma kunnen vergemakkelijken. Als de vulkaan toch al op uitbarsten staat kan dit net het laatste zetje zijn dat nog nodig is. Maar als zich pas weinig magma verzameld heeft kan het vrijgekomen gas nog makkelijk weg, waardoor de druk in de vulkaan juist afneemt.”

Causaal verband?

Dit laatste mechanisme ligt inderdaad meer voor de hand, denkt aardwetenschapper Jan Wijbrans. Hij werkt aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en doet veel onderzoek aan de Etna en de Stromboli. Dat de getijdewerking iets uit kan richten lijkt hem niet erg waarschijnlijk, omdat er in de Middellandse Zee maar een minimaal eb en vloed verschil is. “Maar kleine variaties in drukverschil, als gevolg van de aantrekkingskracht van de maan, kunnen inderdaad wel vrij sterke effecten als ontgassing veroorzaken die dan misschien weer de motor achter een uitbarsting kunnen zijn.”

Overigens hoeft niet elk verband dat je vindt aan de wet van oorzaak en gevolg te voldoen, voegt hij er aan toe. Er zouden ook andere redenen kunnen zijn dat de vulkaan een maandelijkse regelmaat vertoont.

Bron:

  • Sottili en Palladino Tidal modulation of eruptive activity at open-vent volcanoes: evidence from Stromboli, Italy Terra Nova DOI: 10.1111/j.1365-3121.2012.01059.x

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 21 maart 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.