Je leest:

VS hadden geen moeite met Berlijnse Muur

VS hadden geen moeite met Berlijnse Muur

Auteur: | 15 augustus 2011

Op 13 augustus herdacht Duitsland dat vijftig jaar geleden de bouw van de Berlijnse Muur begon. In augustus 1961 werd de bouw scherp veroordeeld door de Amerikaanse regering-Kennedy. Diezelfde regering ging overigens niet tot actie over, omdat het er tegelijkertijd de voordelen van inzag. Dat blijkt uit onlangs vrijgeven documenten van de CIA.

Toen de Oost-Duitse regering besloot dat het een muur zou bouwen om West- en Oost-Berlijn definitief van elkaar te scheiden, sprak de Amerikaanse president Kennedy van een “onmenselijke daad, om burgers op te sluiten in hun eigen land.” Maar daar bleef het bij.

Small
Oost-Duitse bouwvakkers werken in augustus 1961 aan de bouw van de Berlijnse Muur.
Wikimedia Commons

Uit voorheen geheime documenten van de Amerikaanse inlichtingendienst blijkt dat de Amerikaanse regering in werkelijkheid helemaal niet zulke grote problemen had met de Muur als ze liet blijken.

De documenten zijn opgevraagd en online gepubliceerd door het National Security Archive, een onderdeel van de George Washington University. De onderzoekers deden een beroep op de Freedom of Information Act, de Amerikaanse versie van onze Wet Openbaarheid van Bestuur.

Dean Rusk, Kennedy’s minister van Buitenlandse Zaken, was van mening dat de muur zou kunnen bijdragen aan hernieuwde stabiliteit van de Berlijnse regio. Een andere hoge regeringsfunctionaris – de Amerikaanse ambassadeur in de Sovjet-Unie Llewellyn Thompson – schreef in de weken voorafgaand aan de Berlijnse Crisis: “zowel wij als de West-Duitsers menen dat het in ons belang is dat Oost-Duitse vluchtelingen in Oost-Duitsland blijven.”

Gespannen situatie

De Westerse inlichtingendiensten hadden vernomen dat Oost-Duitse burgers met de angst leefden dat de DDR-regering van Walter Ulbricht zou besluiten om de toegang tot West-Berlijn definitief af te sluiten. De vluchtelingencrisis en het idee dat elke dag ‘een laatste kans op ontsnapping’ zou kunnen zijn, destabiliseerde Oost-Berlijn en maakte de Sovjets nerveus over de toch al gespannen situatie in het verdeelde Duitsland.

Aan het begin van de jaren zestig stond het communistische Oost-Duitsland een economische ramp te wachten. Dagelijks vluchtten honderden mensen uit Oost-Berlijn naar het kapitalistische Westen van de stad. Weg van de armoede en dictatuur, op naar de vrijheid.

Medium
Na de Tweede Wereldoorlog werd Berlijn opgedeeld in een Russische, Amerikaanse, Franse en Britse bezettingszone. De Berlijnse Muur scheidde de geallieerde bezettingszone van de Russische.

Omdat Oost-Berlijn letterlijk leeg dreigde te lopen, besloten de Oost-Duitse president Walter Ulbricht en de leider van de Sovjet-Unie Nikita Kroetsjov dat de grens gesloten diende te worden.

De Amerikaanse en West-Duitse inlichtingendiensten waren zich ervan bewust dat er ‘harde maatregelen’ genomen zouden gaan worden om de leegloop tegen te gaan. Hoewel Ulbricht al op 10 augustus in een toespraak aankondigde dat het punt ‘tot hier en niet verder’ bereikt was, waren de Westerse inlichtingendiensten op zijn minst verbaasd toen de Oost-Duitsers op 13 augustus een muur begonnen te bouwen. Ook de president was niet van tevoren ingelicht.

Woorden, geen daden

De regering besloot de bouw van de muur alleen met woorden te veroordelen. “De Communistische autoriteiten ontzeggen hun burgers hiermee het recht om voor een vrije wereld te kiezen in plaats van te leven in een wereld van dwang”, verklaarde minister Rusk.

Hier bleef het in eerste instantie bij. De Amerikanen besloten geen verdere maatregelen te nemen. Als de Oost-Duitsers voortaan thuis zouden blijven zou dat stabiliserend werken. Een volksopstand in Oost-Duitsland werd op dat moment niet in het belang van de VS geacht. Later in 1961 kwam het alsnog tot grote spanningen toen de Sovjets eisten dat de geallieerde troepen West-Berlijn zouden verlaten.

De West-Berlijnse stadsregering was in verlegenheid gebracht door de Amerikaanse weigering maatregelen te nemen tegen de ommuring van hun stad. Om de gemoederen weer enigszins tot bedaren te brengen stuurde Kennedy zijn vice-president Lyndon Johnson naar Berlijn om de West-Berlijners een hart onder de riem te steken. Kennedy zelf liet zich niet zien tot 23 juli 1963, toen hij zijn beroemde ‘Ich bin ein Berliner’-toespraak hield.

Lees alles over de Koude Oorlog in het dossier op Kennislink

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 15 augustus 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.