Je leest:

Vrouwen met kopzorgen hebben kortere telomeren

Vrouwen met kopzorgen hebben kortere telomeren

Auteur: | 10 december 2004

Amerikaanse onderzoekers ontdekten dat gestresste moeders kortere telomeren hebben dan vrouwen zonder zorgen.

Een verband tussen psychologische stress en cellulaire veroudering. Dat is het opvallendste resultaat van het artikel in Proceedings of National Academy of Sciences waarin de correlatie tussen telomeer-lengte en kopzorgen geschetst wordt. Gestresste moeders hebben 9 tot 17 jaar ‘oudere’ of kortere telomeren dan controles. Telomeren worden bij elke celdeling korter en zijn een maat voor veroudering.

Dat psychologische stress lichamelijke gevolgen heeft, is intuïtief zeer aansprekend. Maar harde biologische gegevens over dit verband, laat staan over een mechanisme, ontbreken. Het onderzoek van Elizabeth Blackburn en collega’s koppelt voor het eerst een biologische maat aan psychologische stress. Blackburn kreeg dit jaar van de KNAW de Heinekenprijs voor haar telomerenonderzoek (zie Bionieuws 16).

De Amerikanen vergeleken 39 moeders die voor een chronisch ziek kind zorgen en en 19 controlemoeders met een gewoon kind. Alle moeders, die tussen de 20 en 50 jaar oud zijn, moesten via vragenlijsten aangeven hoe gestresst ze zich voelen. Van DNA uit witte bloedcellen werd de telomeerlengte en de telomerase-activiteit (het enzym dat telomeren verlengt) bepaald. Ook bepaalden de onderzoekers de mate van oxidatieve stress door de verhouding van twee stoffen te meten. Te weten vitamine E, dat beschermt tegen radicalen, en de concentratie van F2-isoprostanen, die vrijkomen door de reactie van vrije zuurstofradicalen met arachidonzuur

Uit de resultaten blijkt dat de zorgmoeders inderdaad meer stress hebben dan controlemoeders. De zorgmoeders verschilden gemiddeld echter niet van de controles wat betreft telomeerlengte, telomerase-activiteit en oxidatieve stress.

Veroudering

Tot zover lijkt er dus niks uit te komen. Maar als de onderzoekers de resultaten corrigeren voor duur van de stress, dan komt het verwachte verband wel tevoorschijn. Bij de zorgmoeders blijkt de lengte van de zorgperiode, hoeveel jaar ze al voor hun zieke kind zorgen, omgekeerd evenredig te zijn met telomeerlengte. Moeders die al twaalf jaar voor hun zieke kind zorgen, hebben kortere telomeren dan moeders die dat pas een jaar doen.

Langdurige zorgmoeders hebben ook een lagere telomerase-activiteit en meer oxidatieve stress. Bovendien blijkt ook de mate van ervaren stress te correleren met kortere telomeren.

In twee groepen van uitersten, moeders die heel laag of heel hoog scoren op de stressschaal, vertaalden de onderzoekers de telomeerlengte naar veroudering. Telomeren zijn een soort rafelranden aan het einde van chromosomen met repeterend onzin-DNA dat bij elke celdeling een stukje korter wordt. Het verkorten van telomeren is een maat voor veroudering. Als door psychologische stress de telomeren korter worden, is dat dus om te rekenen in ‘veroudering’. De hoge stress-moeders bleken telomeren te hebben waarvan de verkorting overeenkomt met 9 tot 17 jaar cellulaire veroudering.

Mechanisme

Over het biologische mechanisme achter het verband tussen stress en telomeren, kunnen de onderzoekers geen harde uitspraken doen. Ze vermoeden dat het loopt via oxidatieve stress. Langdurige blootstelling aan stresshormonen zoals glucocorticoïden zou kunnen leiden tot oxidatieve stress en ophoping van DNA-schade door vrije radicalen. Een beschadiging in het systeem dat de telomeren op lengte houdt, waar telomerase bij betrokken is, zou dan de laatste stap zijn.

Maar dit is wetenschappelijk verantwoord gokken. Het tegengaan van de effecten van langdurige stress door in te grijpen op de telomeren is dan ook niet aan de orde. Onthaasten blijft het devies.

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 december 2004
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.