Je leest:

Vrolijke ontdekkingstocht door het Nederlands

Vrolijke ontdekkingstocht door het Nederlands

Auteur: | 1 februari 2006

In het boek ‘Waarom een buitenboordmotor eenzaam is’ bekijkt kinderboekenschrijfster Joke van Leeuwen de Nederlandse taal van alle kanten. Goed gedocumenteerde en vaak humoristische uitleg wordt afgewisseld met speelse taalvondsten en grappige illustraties. Een aanrader.

Stichting Ons Erfdeel

‘Waarom een buitenboordmotor eenzaam is en waarom je Jansen heet als je Jansen heet en waarom eieren vroeger geen eieren waren en waarom we geen zeventigduizend letters hebben en nog veel meer over de taal die je nu leest.’

Dat is de volledige titel van een boek over het Nederlands, “voor kinderen en andere mensen”. Het ligt in de boekhandel bij de afdeling taal, maar door de titel, de oranje kaft en de illustratie met het onderschrift “zeven scheve neven bleven even zweven” lijkt het helemaal niet op de andere taalboeken.

Dat komt doordat Stichting Ons Erfdeel, die zich inzet voor de Vlaamse en Nederlandse cultuur, Joke van Leeuwen de opdracht gaf het boek te schrijven en te illustreren. Van Leeuwen publiceerde in 1978 haar eerste kinderboek, ‘De Appelmoesstraat is anders’. Er volgde een hele reeks. In 2000 kreeg ze daarvoor de Theo Thijssenprijs. Leerlingen van het basisonderwijs verkozen Joke van Leeuwen in januari 2005 tot de eerste Kinderdichter des Vaderlands.

Frisse kijk op taal

Dat Van Leeuwen geen taalkundige is, is aan het boek ‘Waarom een buitenboordmotor eenzaam is’ niet te merken. In de verantwoording zegt de auteur dat ze dit boek niet kon schrijven zonder eerst een heleboel andere boeken te lezen. Dat heeft ze duidelijk erg grondig gedaan, zonder haar frisse kijk op taal te verliezen.

In 23 hoofdstukken komen in vogelvlucht allerlei onderwerpen aan de orde: het ontstaan van taal, klanken en letters, onregelmatige werkwoorden, Middelnederlands, spreekwoorden en gezegden, rijm, voor- en achternamen, het Afrikaans en nog veel meer. Het Nederlands in Vlaanderen krijgt net zo veel aandacht als het Nederlandse Nederlands. De meeste hoofdstukken geven antwoord op een vaak cryptische vraag, zoals er vier in de titel van het boek staan. Goed gedocumenteerde en vaak humoristische uitleg wordt afgewisseld met speelse taalvondsten en grappige illustraties. De tekst en tekeningen vullen elkaar aan.

Dat Van Leeuwen geen taalkundige is, is aan het boek ‘Waarom een buitenboordmotor eenzaam is’ niet te merken.

Lesje buikspreken

In een hoofdstuk over klanken krijgt de lezer een lesje buikspreken: “Dit zijn de verboden letters voor buiksprekers: b, f, m, p, v, w. Als je die letters niet gebruikt, kun je zinnen uitspreken zonder dat anderen zien dat je praat. Bijvoorbeeld: ‘Hallo. Hier zit ik dan. En daar zie ik jullie ook zitten. Dag! Ik ken jullie. Zien jullie dat ik hier zit? Ik zit hier goed, hoor!’” Natuurlijk met een mooie prent erbij. Joke van Leeuwen illustreert niet alleen met tekeningen, maar ook met tekst. In een hoofdstuk vol met onregelmatige werkwoorden (“Zwemmen wordt zwom, maar klemmen niet klom. Ja. Maar waarom?”) merkt een getekend wezen droog op: “Ik vierf me blauw. Ik donk dat dat mooi sting.”

In een hoofdstuk dat woordenboeken bespreekt, staat een raadsel: “Wat staat hier? Het niet flinke, niet actieve dier uit de klasse der buikpotige weekdieren, gekenmerkt door een langwerpig, van boven rond lichaam met vlakke onderzijde, schijf of zool geheten, die tot kruipen dient, meestal ook door een gewonden huis, is in een toestand van rust van de zintuigen en van het bewustzijn, in het los neerhangende, niet krachtige gewas van de soort Lactuca Sativa.” Als je de pagina omdraait, kun je het antwoord lezen: “Er staat gewoon: De slome slak slaapt in de slappe sla.”

In de prijzen

Over spelling: “Dát er regels zijn is handig. Dan hoeven we ze niet zelf uit te vinden. Want as idereen opsreef wattimaar wauw opsreiven, zouw huttun inchuwwikkuldu toestant wordun.” Zo laat Van Leeuwen op het oog saaie onderwerpen tot de verbeelding spreken. Op haar vrolijke ontdekkingstocht door het Nederlands gaat zij geen enkel onderwerp uit de weg.

In plaats van een kinderboekenschrijver, had Ons Erfdeel ook een neerlandicus kunnen vragen voor dit boek, maar dan was het vast niet zo leuk geworden. Inhoudelijk doet Joke van Leeuwen niet onder voor zo iemand en in haar vorm is ze onnavolgbaar. Het boek werd genomineerd voor de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs en bekroond met een Zilveren Griffel en een Plantin-Moretusprijs voor de best verzorgde boeken in Vlaanderen. ‘Waarom een buitenboordmotor eenzaam is’ is een aanrader voor kinderen, taalliefhebbers en voor wie wil weten waarom een buitenboordmotor eenzaam is.

Waarom een buitenboordmotor eenzaam is. Tekst en tekeningen van Joke van Leeuwen. Uitgegeven door Stichting Ons Erfdeel, 2004. Gebonden, 96 bladzijden, € 14,50, ISBN 90 75862 70 9.

Dit artikel is een publicatie van Genootschap Onze Taal.
© Genootschap Onze Taal, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 februari 2006
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.