Je leest:

Voorouder T-rex in miniatuurformaat

Voorouder T-rex in miniatuurformaat

Auteur: | 25 september 2009

Nieuw onderzoek laat de evolutie van tyrannosaurussen op haar grondvesten trillen. Een bijzondere ontdekking in China levert een erg kleine “T-rex” op. Raptorex is 55 miljoen jaar ouder en honderd maal lichter dan T-rex, maar verder bijna een kopie. Volgens wetenschappers telt de evolutie van tyrannosaurussen nu drie stappen: 1) aanpassingen in de kaak, 2) o. a. aanpassingen aan de schedel en voorpoten en 3) enorme groei. Raptorex kenmerkt het begin van fase 3.

In het Late Krijt (90-65 miljoen jaar geleden) domineerden de tyrannosaurussen op aarde. De carnivoren waren de heersers van het land in Noord-Amerika en Azië. Tyrannosaurus rex (T-rex) is veruit de bekendste door onder meer de Jurassic Park films. Het grootste fossiele exemplaar was 12,8 m lang, 4 m hoog bij de heup en had een gewicht van meer dan 7000 kg. Nu hebben wetenschappers een veel oudere, kleinere tyrannosaurus gevonden. Raptorex is de voorloper van de later ontstane T-rex. Paul Sereno van de Universiteit van Chicago en collega’s meldden dit in Sciencexpress.

Hoezo verschil in grootte? Raptorex vs T-rex.
Todd Marshall

Raptorex behoort tot dezelfde superfamilie als T-rex. De vleeseter was ‘slechts’ 3 meter lang en had een gewicht vergelijkbaar met dat van de mens (~65 kg). Daarmee weegt Raptorex honderd maal minder dan de grootste T-rex. Raptorex was een jong volwassen exemplaar van 5-6 jaar volgens botonderzoek. Wanneer een dier volwassen wordt, groeien de botten nauwelijks meer. Dit was ook het geval bij Raptorex kriegsteini. De soortnaam is vernoemd naar de man die het fossiel kocht van een handelaar en vervolgens contact opnam met Paul Sereno. Locatie van de vondst? Weer China, waar de laatste jaren vele nieuwe dinosauriërs vandaan komen.

De afmetingen van vijf verschillende dino’s binnen de tyrannosaurus-familie plus Raptorex én de mens ter vergelijking.

Voorloper

Het fossiel komt uit het jongste gedeelte van de Krijt-periode uit de zogenaamde Jehol Groep, een benaming voor bepaalde gesteentelagen uit de noordoostelijke regio van China. De gesteentelagen zijn ongeveer 125 miljoen jaar oud. Raptorex is dus maar liefst 35 miljoen jaar ouder dan de eerste leden van de tyrannosaurus-familie en ongeveer 55 miljoen jaar ouder dan T-rex. En dat terwijl Raptorex enorm lijkt op Tyrannosaurus.

Vergelijkbaar

Sereno en collega’s denken dat Raptorex een voorloper in miniatuurformaat is van de T-rex. Om tot deze conclusie te komen, onderzochten ze de versteende delen van het skelet nauwkeurig. De meest opvallende overeenkomst met de tyrannosaurussen zijn de kleine voorpoten die nauwelijks meer een functie hadden. Het volume van het reukorgaan is relatief groot net zoals in de tyrannosaurussen. Ook Raptorex kon dus goed ruiken. Verdere overeenkomsten vonden de onderzoekers in de achterpoten, heup, schouder, buikribben, wervelkolom, kaak, tanden en schedel. De schedel is bijvoorbeeld 40% van de romplengte net zoals in tyrannosaurussen.

Belang vondst

De vondst is bijzonder omdat wetenschappers eerst aannamen dat de voorpoten pas kleiner werden toen de voorlopers van de tyrannosaurussen sterk in omvang toenamen. Dit blijkt met de vondst van Raptorex niet zo te zijn. De verre nakomelingen van Raptorex evolueerden bijna zonder verdere aanpassingen tot de reuzenexemplaren uit het Late Krijt.

De onderzoekers herkennen nu drie stappen in de ontwikkeling van de superfamilie Tyrannosauroidea. De eerste exemplaren uit de Jura en het Vroege Krijt ontwikkelden specialisaties in het kaakgedeelte. In de tweede fase werd onder andere de schedel groter en steviger en verkleinden de voorpoten. In de derde fase nam de grootte enorm toe. Raptorex behoort tot het begin van de derde fase.

In het blauw aangegeven is de verspreiding van de leden van de familie van de tyrannosaurussen. De groene, gele en rode stippen stellen vondsten voor van exemplaren uit de superfamilie Tyrannosauroidea. Raptorex komt uit het noordoosten van China.

Na verder onderzoek zal het orginele skelet terugkeren naar de Chinese provincie Binnen-Mongolië, vlakbij de plaats waar de dino is gevonden. Het is wachten op de volgende grote ontdekking in China. Sterker nog, die is er al met een nieuwe gevederde dino.

Referenties:

Sereno et al., 2009. Tyrannosaurid Skeletal Design First Evolved at Small Body Size. Sciencexpress

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 september 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.