Je leest:

Vogeltjes voeren beïnvloedt evolutie

Vogeltjes voeren beïnvloedt evolutie

Auteur: | 4 december 2009

In de wintermaanden vogeltjes voeren lijkt een onschuldige bezigheid. Biologen van de Duitse universiteit van Freiburg laten deze week in vakblad Current Biology zien dat het bijvoeren een grote invloed kan hebben op de evolutie van vogels.

Vogeltjes voeren lijkt een onschuldige bezigheid, maar het kan grote invloed hebben op de evolutie van deze dieren.

Voor de jaren ‘60 trokken zwartkopjes (Sylvia atricapilla) massaal vanuit Centraal-Europa naar Spanje om daar te overwinteren. Op deze reis van zo’n 1640 kilometer was fruit de belangrijkste voedselbron van de vogels. 95 procent van al het eten dat zwartkopjes ’s winters binnenkregen, bestond uit fruit. Sinds de jaren ’60 is het klimaat in Europa milder geworden. Bovendien begonnen mensen in Engeland in toenemende mate met het bijvoeren van vogels in de winter.

Hierdoor ontstond een nieuwe migratieroute voor de zwartkopjes, van Centraal-Europa naar Engeland. Deze reis is aanzienlijk korter dan de tocht naar het zuiden, namelijk zo’n 1090 kilometer. In Engeland doen de vogels zich tegoed aan zaden en vetbollen die door mensen worden aangeboden. Inmiddels verkiest tien procent van de zwartkopjes Engeland boven de originele overwinterplaatsen in Spanje. Opvallend, maar wat maakt het uit waar die vogeltjes ’s winters naartoe gaan?

Ronde vleugels, lange snavels

Zwartkopjes kennen inmiddels twee verschillende migratieroutes. 90 procent van de vogels uit Centraal-Europa trekt ’s winters naar Spanje. De overige 10 procent brengt de winter door in Engeland.

Biologen van de Duitse universiteit van Freiburg zien duidelijke verschillen tussen zwartkopjes die naar Spanje gaan en zwartkopjes die naar Engeland migreren. De vleugels van de vogels die naar het westen trekken, zijn ronder geworden. Hierdoor kunnen de zwartkopjes tijdens hun vlucht beter manoeuvreren, maar de aanpassing heeft ook een consequentie. Met hun ronde vleugels verliezen de vogels die naar Engeland trekken het vermogen om over lange afstanden te migreren.

Een tweede verschil tussen de zwartkopjes heeft te maken met de snavel. Vogels die in Spanje overwinteren hebben korte, brede snavels waarmee zij gemakkelijk grote vruchten als olijven kunnen eten. Door het knabbelen aan zaadjes en vetbollen zijn de snavels van zwartkopjes die naar Engeland trekken steeds langer en dunner geworden. Daardoor kunnen zij geen grote stukken fruit meer wegwerken. Dankzij het verschil in dieet is ook de kleur van de snavel tussen de twee groepen iets veranderd.

Verschillende soorten?

Hoe gaat het in de zomermaanden als alle zwartkopjes in de bossen van Centraal-Europa bij elkaar komen om te broeden? Kruisingen tussen vogels die terugkomen uit Spanje en vogels die de winter in Engeland doorbrachten zijn er nauwelijks. Hier is een logische verklaring voor. Zwartkopjes vormen aan het begin van ieder broedseizoen vaste paren. Vogels die naar Engeland migreren, leggen een veel kortere afstand af dan vogels die naar Spanje trekken en zijn daardoor ook eerder terug. Tegen de tijd dat de zwartkopjes uit Spanje in de bossen arriveren, hebben de zwartkopjes uit Engeland al paren gevormd.

Zwartkopjes die overwinteren in Engeland zijn vroeg terug in Centraal-Europa en vormen dan gelijk vaste broedparen.

Dieren die samen vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen, worden gerekend tot dezelfde soort. Zijn de twee groepen zwartkopjes dan verschillende soorten, omdat zij onderling geen nakomelingen meer krijgen? Nee, de Duitsers konden vogels uit beide groepen moeiteloos kruisen, met als resultaat vruchtbare nakomelingen die ’s winters neerstrijken halverwege Engeland en Spanje. Wel zien we in het voorbeeld van de zwartkopjes dat, dankzij het bijvoeren van vogels in de winter, de eerste stappen van soortvorming heel snel kunnen ontstaan.

Bronnen

Contemporary evolution of reproductive isolation and phenotypic divergence in sympatry along a migratory divide (Gregor Rolshausen e.a.), Current Biology, december 2009

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 04 december 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.