Je leest:

Vogelbekdier ook genetisch mengelmoesje

Vogelbekdier ook genetisch mengelmoesje

Auteur: | 8 mei 2008

Wetenschappers uit Engeland, de Verenigde Staten en Australië onderzochten het complete genoom van het vogelbekdier. Deze soort heeft zowel kenmerken van zoogdieren (lactatie) als van vogels (het leggen van eieren) en reptielen (gifproductie). De onderzoekers wilden er achter komen in hoeverre het vogelbekdier genetisch op zoogdieren en reptielen lijkt. Ook op DNA niveau blijkt het vogelbekdier een raar mengelmoesje te zijn. De resultaten van het onderzoek werden deze week gepubliceerd in vakblad Nature.

Volgens eerder onderzoek zijn vogelbekdieren sterker verwant aan zoogdieren dan aan reptielen en vogels. Het vogelbekdier wordt eigenlijk gezien als een soort tussenstadium in de evolutie. Eerst waren er vogels en reptielen die eieren legden. Langzaam aan begonnen er eierleggende zoogdieren te ontstaan, die hun jongen ook moedermelk gaven (zoals bijvoorbeeld het vogelbekdier). Uiteindelijk legden zoogdieren geen eieren meer, maar waren zij volledig afhankelijk van lactatie.

Het ei van het vogelbekdier is een stuk kleiner dan de eieren van vogels en reptielen. Het ei van het vogelbekdier komt ook veel sneller uit, waarna de jongen nog een tijdje afhankelijk zijn van moedermelk.

De onderzoekers bekeken niet-coderende genen, coderende genen en genen die verantwoordelijk zijn voor unieke kenmerken van het vogelbekdier. Deze groepen van genen werden uiteindelijk vergeleken met het DNA van verschillende zoogdieren en de kip.

Niet-coderende genen

De niet-coderende genen bestaan bij het vogelbekdier voornamelijk uit kleine stukjes RNA. Het vogelbekdier heeft een groot repertoire van deze niet-coderende RNA stukjes, waarvan de functie onbekend is. Wel is duidelijk dat ook zoogdieren en kippen de beschikking hebben over dezelfde stukjes niet-coderend materiaal. Het vogelbekdier komt, wat deze genen betreft, dus evenveel overeen met zoogdieren als met reptielen en vogels.

Coderende genen

Het vogelbekdier heeft ruim 18.000 coderende genen. 82% van deze genen lijken sterk op de genen die gevonden worden in zoogdieren. Dit zijn voornamelijk de genen die betrokken zijn bij zeer belangrijke lichaamsfunctie, waarvan alle zoogdieren afhankelijk zijn. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het op peil houden van de lichaamstemperatuur en DNA-replicatie.

Unieke kenmerken

Het vogelbekdier deelt een aantal unieke kenmerken met zoogdieren en ook een aantal unieke kenmerken met reptielen. Is de genetische informatie voor deze unieke kenmerken dan ook terug te vinden in het genoom van het vogelbekdier? De onderzoekers keken naar geurherkenning onder water, het leggen van eieren, spermatozoa, lactatie, gifproductie en het immuunsysteem om deze vraag te beantwoorden.

Een van de unieke kenmerken van het vogelbekdier is gif productie. Er zijn maar weinig zoogdieren die giftig zijn, maar deze dieren verspreiden hun gif veelal door een beet. Het vogelbekdier heeft voor versreiding van gif stekels aan zijn achterpoten.

Er zaten nogal wat verschillen in de genen achter deze unieke kenmerken. Zo is voor de geurherkenning onder water bijvoorbeeld een zeer grote familie van V1R genen gevonden. Geen enkele andere soort heeft zo’n groot aantal van deze genen, dus dit kenmerk vertoont weinig overeenkomsten met zoogdieren en reptielen. De genen van het vogelbekdier die coderen voor de productie van moedermelk zijn daarentegen dan wel weer typisch voor zoogdieren.

Evolutie van zoogdieren

Dat het vogelbekdier genetisch ook een mengelmoesje is, bevestigt volgens de onderzoekers de theorie dat de soort een tussenstadium vormt tussen reptielen en vogels aan de ene kant en zoogdieren aan de andere kant. Op die manier kan kennis over het genoom van het vogelbekdier dan ook bijdragen aan een beter begrip van de evolutie van zoogdieren.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 mei 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.