Je leest:

Vet veel afvallen

Vet veel afvallen

Auteur:

Met diabetes type 2-patiënten is meestal meer aan de hand. Vaak hebben ze ernstig overgewicht en hoge bloeddruk en werkt hun hart niet optimaal. Dat laatste heeft onder meer te maken met de opslag van vetten in het hart. Onderzoekers wisten dit proces in beeld te krijgen. En ze ontdekten dat een streng dieet ook hier zijn vruchten afwerpt.

Na zestien weken op een streng dieet zijn twaalf diabetespatiënten gemiddeld 26 kilo afgevallen – een geweldige prestatie. Dat de mensen die dit voor elkaar kregen supergemotiveerd waren, moge duidelijk zijn. En die motivatie hadden ze niet voor niets, volgens onderzoekster Marieke Snel (Algemene Interne Geneeskunde). “Door het dieet hoefden deze patiënten namelijk geen insuline meer te spuiten en voelden ze zich al snel veel fitter.” De patiënten in kwestie deden mee aan een vervolgonderzoek van de afdelingen Endocrinologie, Algemene Interne Geneeskunde en Radiologie naar de effecten van caloriebeperking op de stofwisseling bij type 2 diabetes. Marieke Snel en Bas Hammer (Endocrinologie en Radiologie) publiceerden er onlangs over in het Journal of the American College of Cardiology.

Door een steng dieet kunnen diabetespatiënten gemiddeld 26 kilo afvallen. Een groot voordeel, omdat de diabeten dan geen insuline meer hoeven te spuiten en zich snel fitter voelen.

Zakjes Modifast

Zestien weken lang leefden de patiënten op drie saaie zakjes Modifast per dag, die samen ongeveer 50 gram koolhydraten, 50 tot 60 gram eiwit en 6 gram vet leverden, oftewel 450 kilocalorieën. Dat is ongeveer een kwart van een normale energie-inname. De zakjes bevatten ook vitaminen en mineralen. Naast het opgeloste poeder bestond het menu van de patiënten alleen uit rauwkost: komkommer, tomaat en sla. Het resultaat? Een body mass index (bmi) die daalde van gemiddeld 35,6 (veel te zwaar) naar 27,5 (iets te zwaar). En ongetwijfeld een nieuwe garderobe. Het ging deze afvallers echter niet om de slanke lijn, maar om hun gezondheid.

Patiënten met diabetes type 2 zijn – meestal door overgewicht of ouderdom – ongevoeliger geworden voor insuline. Dit hormoon is belangrijk voor het reguleren van het bloedsuikergehalte. Om de situatie te normaliseren, kunnen ze medicijnen slikken of, als dat niet afdoende werkt, insuline spuiten. Zo waren de twaalf patiënten uit deze studie allemaal aangewezen op insulinetherapie. Toch lukt het vaak niet goed om het bloedsuikergehalte binnen het gewenste bereik te houden. Uiteindelijk kan dat leiden tot schade aan onder andere hart en bloedvaten, nieren en ogen. Patiënten kampen daarnaast vaak met een hoge bloeddruk en een minder goed pompend hart.

Het enige dat de patiënten elke dag aten, waren 3 zakjes modifast, sla, tomaat en komkommer. Een totaal van 450 kilocalorieën, een kwart van de normale hoeveelheid.

Prima bloeddruk

Uit het eerdere onderzoek van onder andere dr. Ingrid Jazet (Algemene Interne Geneeskunde) bleek al dat diabetespatiënten die de helft van hun overgewicht kwijtraakten na gemiddeld 16 weken Modifast, gevoeliger worden voor insuline en dat hun bloeddruk sterk daalt. Ook de bloedsuikerwaarden en het vetzuurgehalte van hun bloed verbeteren flink. Bij dit nieuwe onderzoek kwamen deze resultaten opnieuw naar voren. Zo daalde de bloeddruk van gemiddeld 144/81 naar 118/71 – dat is van ‘verhoogd’ naar ‘prima’.

Deze keer brachten de onderzoekers ook de hartfunctie in beeld. Bas Hammer: “We zagen dat de diastolische functie van het hart verbeterde, wat wil zeggen dat het hart elastischer is en zich beter kan vullen met bloed. De linkerhartkamer, die bij dia-betespatiënten vaak verdikt is, nam in omvang af.” Met een nieuwe mri-techniek, ontwikkeld door onder andere Rutger van der Meer van de afdeling Radiologie, kon bovendien voor het eerst worden aangetoond dat de opslag van bepaalde vetten – triglyceriden – in het hart afneemt. “Te veel triglyceriden in het hart kunnen ongunstig zijn”, legt Hammer uit. “Het is niet zo dat triglyceriden in het hart op zichzelf slecht zijn. Maar bij het opslaan ervan komen er producten vrij die schadelijk zijn voor het hart.”

Door het dieet daalde de bloeddruk van ‘verhoogd’ naar ‘prima’.

Twee groepen in de wereld

De mri-bepalingen van triglyceriden in het hart – gemeten in de cellen in het tussenschot tussen de kamers – waren overigens geen sinecure. Het hart klopt tenslotte voortdurend en beweegt ook nog eens op en neer met de ademhaling. Dat maakt het meten er niet makkelijker op. “Er zijn maar twee groepen in de wereld die het kunnen: één in de vs en wij hier in Leiden”, vertelt Hammer. “Ook de technici van Philips hebben daaraan bijgedragen.”

De schade die diabetes aanricht aan het hart, blijkt in ieder geval voor een deel omkeerbaar te zijn, concluderen de onderzoekers. Moeten alle type 2 diabetespatiënten dan maar op een streng dieet gaan? “Zeker niet zonder overleg met hun eigen arts of diabetesverpleegkundige”, vindt Snel. “Om het veilig te doen, moeten eventuele medicatie en insuline-injecties wellicht gestaakt worden. Daarnaast moet een medische begeleider de bloedsuikerwaarden regelmatig controleren, om te voorkomen dat iemand een hypoglykemie – een te laag bloedsuikergehalte – krijgt.” Als iemand zelf nog voldoende insuline produceert kunnen de insuline-injecties vaak worden gestopt. Naar verwachting gaat het afvallen dan makkelijker.

Gezond eetpatroon

Hoe is het de afgeslankte patiënten na die zestien weken eigenlijk verder vergaan? “We hebben ze in ieder geval niet zomaar aan hun lot overgelaten”, stelt Snel ons gerust. “De overgang naar normaal voedsel verliep gecontroleerd: eerst werd één zakje per dag vervangen door een gezonde maaltijd; na een paar weken nog een, totdat de Modifast uiteindelijk helemaal de deur uit kon. Daarnaast hebben we alle deelnemers adviezen meegegeven over een gezond eetpatroon en voldoende beweging.”

Wel of niet sporten maakte geen verschil voor de gemeten gezondheidseffecten.

De onderzoekster ziet de patiënten nog regelmatig. “De helft van de groep volgde behalve een dieet ook een bewegingsprogramma”, vertelt ze. “Ze moesten elke week een uur komen sporten in het lumc en daarnaast thuis regelmatig fietsen op de hometrainer.” Wel of niet sporten maakte geen verschil voor de gemeten gezondheidseffecten, maar Snel merkt wel dat de mensen die tijdens het onderzoek veel moesten bewegen die activiteit goed weten vast te houden. “Zestien weken is ook best lang; dan is het echt een onderdeel van je leefpatroon geworden.” De patiënten konden de hometrainer na afloop ook van het lumc overnemen.

Positief

De gegevens over de langetermijneffecten van het dieet zijn nog niet geanalyseerd. “Sommige mensen blijven op gewicht of vallen zelfs nog verder af, anderen komen weer wat aan”, constateert Snel al wel. Positief nieuws is in ieder geval dat op dit moment, anderhalf jaar na start van de studie en voor alle patiënten minimaal een jaar na afronding van het dieet, nog niemand weer insuline hoeft te spuiten. En dat is toch de mooiste beloning.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Cicero (LUMC).
© Cicero (LUMC), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 31 oktober 2008

Discussieer mee

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE