Je leest:

Verstekeling tussen de veren

Verstekeling tussen de veren

Auteur: | 30 juli 2007

Landslakken van het genus Balea blijken niet alleen in Europa voor te komen, maar ook op verschillende mid- Atlantische eilanden, van IJsland tot het zuidelijke Tristan de Cunha.

Onderzoekers van onder andere Naturalis publiceerden op 26 januari in Nature de stamboom van deze slakkensoorten. Hiervoor hebben ze mitochondriëel DNA van de slakken vergeleken. Niet alleen mensen lijken naar de Azoren en Madeira te vliegen: de onderzoekers speculeren over trekvogels als verspreiders van de landslakken. Daarmee sluiten ze zich aan bij Darwin, die in de 19e eeuw al redeneerde dat slakkensoorten via luchttransport naar eilandjes moesten zijn gekomen, omdat ze niet tegen zeewater kunnen. ‘Het was eigenlijk toevallig dat we met dit onderzoek begonnen’, zegt Edi Gittenberger, hoogleraar in Leiden en verbonden aan Naturalis. ‘Richard Preece, een van de co-auteurs, was zelf op Tristan en Gough Island en kwam daar de slakjes tegen. Omdat de anatomie nogal priegelig is kwam hij bij mij terecht, ik heb een vaste hand.’ Hoewel op ongeveer hetzelfde moment een Rus in een artikel beweerde dat het een nieuwe familie betrof dachten de Leidse biologen al snel aan de Balea.

Ze vergeleken de sequenties van de eerste subunit van cytochroom-oxidase en vonden overduidelijk verwantschap tussen de slakjes van de eilandjes in de Zuid-Atlantische oceaan en de Europese soorten. De subfamilie waartoe de Balea behoren komt oorspronkelijk uit de gebieden die nu Europa vormen. De onderzoekers weten niet precies hoe de slakken de enorme afstanden van soms wel negenduizend kilometer over zee hebben afgelegd. Gittenberger: ‘We hebben in ieder geval uitgesloten dat de verspreiding door de mens is veroorzaakt. Daarvoor zijn ze genetisch te ver uit elkaar gegroeid: op het moment van splitsing van de soorten bereisden mensen nog lang niet de wereldzeeën. De minst onwaarschijnlijke theorie is toch dat er zo nu en dan een slakje is meegelift op een trekvogel, al snappen we niet precies welke. De grote stormvogel gaat nooit aan land in Europa, anders was hij een perfecte kandidaat geweest. Maar misschien deed hij dat ooit wel, of was er een andere soort die nu is uitgestorven. En omdat de slakken hermafrodiet zijn, is één individu in principe voldoende voor kolonisatie.’

Eén van de slakken heeft zelfs een rondje gemaakt. Nadat een vroege Europese voorouder de Azoren had bereikt en vandaaruit naar de zuid- Atlantische eilandjes en Madeira was doorgereisd is er vanaf dat laatste eiland vrij recent weer een soort naar Europa teruggekeerd. De Balea heydeni lijkt zo op de B. perversa dat het pas vorig jaar duidelijk werd dat het hier om twee verschillende soorten gaat. Gittenberger: ‘We waren eigenlijk bezig met die nieuwe slak, die overigens de toepasselijke naam ’vergeten schorshorentje’ heeft gekregen, toen we beseften dat die van dezelfde familie was als de slakken van de Tristan en Gough-eilanden. Zo losten we in éénklap meerdere problemen op.’

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 juli 2007
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.