Je leest:

Verse zware jongens gevonden

Verse zware jongens gevonden

Auteur: | 18 januari 2006

Maar liefst veertien enorme sterren wist sterrenkundige Don Figer te vinden: twintig keer zo zwaar als de zon en groter dan de baan van Jupiter. Volgens Figer’s team staan de reuzen in een uitzonderlijk zware sterrencluster op 19.000 lichtjaar van de aarde, in onze melkweg. Die was nog nooit goed bekeken door tussenliggende stofwolken. Het team maakte de ontdekking bekend op de jaarlijkse bijeenkomst van de American Astronomical Society.

Sterrenkundigen weten eigenlijk al jaren van het bestaan van de cluster; uit de richting van het sterrenbeeld Scutum, waarin de reuzengroep staat, komt een baaierd van röntgen en gammastraling. Voorheen wisten astronomen niet zeker of de straling uit onze eigen melkweg kwam of van verder in het heelal. Nu blijkt dat de straling de doodskreet van ontplofte sterren in de net gevonden cluster is.

Opname met NASA’s infraroodtelescoop Spitzer van een cluster sterren met opvallend veel rode superreuzen. Het omkaderde groepje rode sterren in de grote afbeelding staat in de cluster en is (in blauw) uitvergroot. In infraroodlicht kijkt Spitzer dwars door de stofwolken heen die de cluster aan het blote oog onttrekken. De totale cluster weegt 20.000 keer zo veel als de zon; de veertien reuzensterren zorgen al voor 1,5 procent van die massa. bron: NASA / JPL-Caltech, D. Figer (STScI / Rochester Institute of Technology), E. Churchwell (University of Wisconsin, Madison), GLIMPSE Legacy Team. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Kort en hevig

Niet elke ster kan een rode superreus worden: onze zon is er bijvoorbeeld te licht voor. Alleen sterren tussen de 8 en 25 keer zo zwaar als de zon maken een kans. Zulke reuzen leven kort en heftig: hun enorme gewicht drukt hun kern in elkaar en zorgt voor een hogere temperatuur. Daardoor vindt er veel meer kernfusie plaats in het hart van een reuzenster dan in een gele dwerg als de zon.

Waar de zon het tien miljard jaar uithoudt voor hij uitdijt tot een rode reus en daarna krimpt en afkoelt tot witte dwerg, vreet een reuzenster zich in zes tot vijftien miljoen jaar door zijn kernbrandstof heen. Daarna zwelt hij tijdens de laatste fusiestappen op tot rode superreus. Dat proces duurt maar 500.000 tot één miljoen jaar, een oogwenk naar astronomische maatstaven.

Levensloop van de zon. Die ontstond uit een grote wolk interstellair stof en gas (paarse wolk). Door zijn eigen zwaartekracht kromp de wolk ineen tot in het hart de druk en temperatuur zover opliepen dat kernfusie van waterstof naar helium op gang kwam. De zon is nu halverwege zijn normale levensloop van tien miljard jaar. Over ongeveer vijf miljard jaar raakt de fusiebrandstof op. De zon overleeft nog even door helium te fuseren, waarbij ze uitdijt tot rode reus en de binnenplaneten Mercurius, Venus en de aarde verzwelgt. Uiteindelijk krimpt de zon daarna in tot een witte dwerg, zo groot als de aarde, die alleen wordt ‘gedragen’ doordat de elektronen in het materiaal niet te dicht bij elkaar willen komen. bron: David Meltzer

Omdat alle sterren in een cluster van sterren tegelijkertijd ontstaan, is de vondst van veertien rode superreuzen een teken dat de cluster nog maar net is gevormd. Opvallend, want de sterrenkundige wijsheid was altijd dat zulke enorme verzamelingen sterren alleen tijdens het ontstaan van de melkweg werden geboren. Dat is ondertussen 13,5 miljard jaar geleden.

“Waarschijnlijk ontstaan er nog steeds grote sterrenclusters in de melkweg”, denkt Figer. Zijn team gaat na de ontdekking van de cluster in het sterrenbeeld Scutum door met de zoektocht naar andere clusters. “Het lijkt vreemd dat we zo’n heldere cluster als deze nog nooit hebben gezien, maar we hebben nog maar kort infraroodtechnologie om door stofwolken heen te kijken. Daarom wordt de hele melkweg opnieuw afgespeurd.”

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 18 januari 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.