Je leest:

Verraadt taal je herkomst?

Verraadt taal je herkomst?

Auteur: | 15 september 2006

Iemand die naar Nederland is gevlucht heeft vaak geen papieren. Wanneer er twijfel bestaat over het land van herkomst wordt de afdeling Land en Taal van de Immigratie- en Naturalisatiedienst ingeschakeld. Zij kunnen een taalanalyse uitvoeren om het land van herkomst te bepalen.

Wanneer een asielzoeker naar Nederland komt bestaan er vaak veel onduidelijkheden over zijn of haar herkomst. Papieren zoals paspoort, diploma’s en andere officiële documenten ontbreken meestal. In gesprekken proberen ambtenaren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) er achter te komen waarom een asielzoeker besloten heeft naar Nederland te komen, en waar hij of zij precies vandaan komt. In sommige gevallen wordt een vals land van herkomst opgegeven. Wanneer iemand uit een gevaarlijk gebied komt is het immers waarschijnlijker dat hij of zij toegelaten wordt. Sinds 1999 gebruikt de IND in zulke gevallen taalanalyses om het land van herkomst te bepalen. Taalanalisten en taalkundigen bestuderen dan de bandopnames van een gesprek met de asielzoeker, in zijn of haar vermeende moedertaal.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) is de instantie die in Nederland het vreemdelingenbeleid uitvoert.

De afdeling Land en Taal van de IND onderhoudt contact met tientallen taalanalisten. Een analist die bekend is met de taal of het dialect van de geïnterviewde beluistert de bandopname. Hij let daarbij op het accent, de woordkeus en wat voor fouten de geïnterviewde maakt. Op basis daarvan schrijft hij een rapport dat door een taalkundige van het IND wordt beoordeeld. In dat rapport geeft de analist aan welke taal de asielzoeker spreekt en of het waarschijnlijk is dat hij inderdaad uit een bepaalde regio afkomstig is.

Analyse is niet altijd even eenvoudig

Een aantal factoren bemoeilijken een dergelijke analyse. Zo spreekt een asielzoeker vaak meerdere talen. Bovendien lopen taalgrenzen vaak niet gelijk aan landsgrenzen. Laten we een asielzoeker uit Zuid-Soedan als voorbeeld nemen. De officiële taal van Soedan is het Standaard-Arabisch. Door het volk wordt deze taal echter nauwelijks gesproken. De gebruikte taal kan van dorp tot dorp en van stam tot stam verschillen. Stammen onderling spreken vaak weer een andere variant van het Arabisch, het Juba-Arabisch. In dit geval geeft de asielzoeker aan dat hij uit het plaatsje Wau komt en dat hij het Lugbara als moedertaal heeft. Hij spreekt geen Standaard-Arabisch of Juba-Arabisch. Het Lugbara wordt echter niet alleen in Soedan gesproken, maar ook in Uganda en Kongo. De analist zal dus zeer zorgvuldig moeten kijken of er verschillen binnen het Lugbara bestaan en – als dat het geval is – of de geïnterviewde de Zuid-Soedanese variant spreekt.

Door de onrust in Zuid-Soedan zijn veel Zuid-Soedanezen in de afgelopen jaren gevlucht.

Daarnaast is het belangrijk rekening te houden met de persoonlijke omstandigheden van de vluchteling. Stel dat de vader uit een andere regio afkomstig is: dit zal invloed gehad hebben op de taal van de vluchteling. Bovendien kan het zo zijn dat hij zelf in verschillende landen gewoond heeft, wat aan zijn taalgebruik merkbaar kan zijn.

Kritiek vanuit de wetenschap

Omdat het vaak erg lastig is onomstotelijk het land van herkomst vast te stellen op basis van de taal is niet iedereen even blij met deze methode. Bovendien vinden sommige wetenschappers dat de analyse niet altijd even nauwkeurig wordt uitgevoerd. Zo zouden de analisten vaak niet volledig op de hoogte zijn van de verschillende talen en dialecten in het gebied van herkomst. Daarnaast vinden zij dat dergelijke analyses alleen door gekwalificeerde taalkundigen uitgevoerd mogen worden. In de praktijk wordt de analyse vaak gedaan door mensen die uit de vermeende regio van herkomst komen, die geen taalkundige kennis hebben. Taalkundige argumenten voor het uiteindelijke oordeel ontbreken dan ook regelmatig. Een internationale groep van taalkundigen heeft een aantal richtlijnen opgesteld die volgens hen kunnen helpen om tot een goede taalanalyse te komen.

Anderen plaatsen vraagtekens bij de motieven van de IND wanneer zij besluiten over te gaan tot een taalanalyse. Zo stelt Vincent de Rooij, antropoloog en universitair docent aan de UvA: “De ambtenaren die ik heb gehoord zijn er echt op uit om de asielzoeker te vangen. Dat geeft de indruk dat er kwade opzet in het spel is bij de IND. Het wordt gebruikt als een manier om mensen uit de procedure te gooien” (bron: Argos). Los daarvan is het een interessante vraag of taalanalyse een goede methode kan zijn om de regio van herkomst vast te stellen.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Universiteit van Amsterdam (UvA).
© Universiteit van Amsterdam (UvA), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 15 september 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.