Je leest:

Veronderstelde “sneeuwbal aarde” kende rijk zeeleven

Veronderstelde “sneeuwbal aarde” kende rijk zeeleven

Auteur: | 3 november 2006

Gedurende het Precambrium kwam er een tijdsinterval voor waarin de aarde volgens talrijke onderzoekers geheel bedekt was met ijs (sneeuwbal aarde)/ Zelfs de tropische zeeën zouden geheel of op z’n minst grotendeels bedekt zijn geweest met ijs. Een nieuwe vondst van een Amerikaans/Braziliaans onderzoeksteam maakt echter duidelijk dat er op zijn minst één (groot) gebied moet zijn geweest waar de zee niet met ijs bedekt was en waar misschien zelfs leven in floreerde.

Gedurende het Precambrium kwam er een tijdsinterval voor waarin de aarde volgens talrijke onderzoekers geheel bedekt was met ijs (sneeuwbal aarde). IJs zou zelfs de tropische zeeën geheel of op z’n minst grotendeels hebben bedekt. Een dergelijke ijsuitbreiding – hoezeer ook gerechtvaardigd lijkend op basis van het voorkomen van glaciale verschijnselen – levert veel problemen op. Hoe kan bijv. een glaciale afzetting in zee ontstaan (in “normale” gevallen gebeurt dat doordat ijsbergen die afkalven en wegdrijven van een landijsgletsjer langzaam smelten, waardoor het meegevoerde puin in zee bezinkt) als de zee volledig met ijs bedekt is, waardoor ijsbergen niet kunnen wegdrijven?

Op het einde van het Precambrium traden twee ijstijdvakken op, die waarschijnlijk zó koud waren dat zelfs de oceanen bij de evenaar bevroren waren. Daarom wordt wel van ‘sneeuwbal aarde’ gesproken.

Een nieuwe vondst maakt duidelijk dat er gedurende die Precambrische ijstijd op zijn minst één (groot) gebied is geweest waar de zee niet met ijs bedekt was. Een Amerikaans/Braziliaans onderzoeksteam heeft namelijk in het zuidoosten van Brazilië in zee gevormde schalies gevonden met een ouderdom van 740-700 miljoen jaar. Dat betekent dat ze moeten zijn afgezet gedurende de “sneeuwbal aarde”. Op basis van paleomagnetische gegevens is bekend dat dit gebied ook destijds dicht bij de evenaar lag. Inderdaad moet het zeegebied destijds onder invloed van ijs geweest zijn, want in boorkernen van de schalie zijn steentjes gevonden (zogeheten dropstones) die – zo ver van de kust af – daar alleen terecht kunnen zijn gekomen doordat ijsbergen met gletsjerpuin het gebied bereikten en langzaam afsmolten, waarbij het meegevoerde puin in zee terecht kwam.

Boorkernen met de veel organisch materiaal bevattende schalies. Let op de “dropstones” van kalksteen onderaan links. bron: Alison Olcott, Department of Earth Sciences, University of Southern California, Los Angeles (VS)

Het merkwaardige is echter dat de schalies waarin deze stenen terecht kwamen een uitzonderlijk grote hoeveelheid (3%) aan organisch materiaal bevatten. Dat is zoveel dat de schalies zelfs zwart zien. Dit betekent dat er gedurende de toen heersende ijstijd op zijn minst in dit gebied omstandigheden hebben geheerst die een uitbundig leven van microorganismen (de enige levende wezens uit die tijd) mogelijk maakten. Een van de gevolgen van deze vondst is dat niet langer kan worden volgehouden dat de ijsbedekking gedurende deze ijstijd vrijwel overal leven op basis van zonneenergie onmogelijk maakte; tot nu toe werd wel verondersteld dat het ijs vrijwel overal zo dik moest zijn geweest dat daaronder fotosynthese onmogelijk was, zodat er als het ware een zeer effectief milieufilter bestond. Een dikke ijsbedekking zou ook het leven van alle levensvormen waarin de cellen een duidelijke celkern hebben (eukaryoten) hebben bedreigd.

De onderzoekers hebben het organische materiaal uitvoerig onderzocht. Ze komen – mede op basis daarvan – tot de conclusie dat het gebied waarschijnlijk ijsvrij is geweest. Een dunne bedekking met zeeijs kunnen ze echter niet uitsluiten. Direct beneden dat ijs moet dan echter wel een relatief complex ecosysteem hebben bestaan, vergelijkbaar met het ecosysteem dat nu wordt aangetroffen langs de rand van het ijs dat Antarctica omringt. Daar leven complexe gemeenschappen van microscopisch kleine eukaryoten, samen met bacteriën waarvan sommige soorten hun energie ontlenen aan fotosynthese, en andere soorten aan andere energiebronnen. In de Ross Zee is de bioproductivieit zo’n 200 g koolstof per jaar. Een vergelijkbare bioproductiviteit in de Precambrische ijstijd zou heel goed de zwarte schalie kunnen hebben opgeleverd die nu in Brazilië is aangetroffen. In ieder geval is duidelijk dat grote levensgemeenschappen de Precambrische ijstijd konden doorstaan.

Referenties:

Olcott, A.N., Sessions, A.L., Corsetti, F.A., Kaufman, A.J. & Oliviera, T.F. de, 2005. Biomarker evidence for photosynthesis during Neoproterozoic glaciation. Science 310, p. 471-474.

Zie ook:

Lees ook meer nieuws op de website van NGV Geoniews

Dit artikel is een publicatie van NGV Geonieuws.
© NGV Geonieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 03 november 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.