Je leest:

Verlost van brulkikker en grote waternavel

Verlost van brulkikker en grote waternavel

Auteur: | 6 juli 2010

De Amerikaanse brulkikker en de waterplant Grote waternavel komen van nature niet in Nederland en België voor. Deze soorten zorgen hier dan ook voor de nodige ecologische problemen. Het Europese project Invexo zoekt mogelijkheden om onze wateren te verlossen van zulke schadelijke exoten.

Dieren en planten kennen geen grenzen. En dat zorgt soms voor grote problemen. Soorten die van nature niet in een gebied voorkomen (exoten) kunnen zich ontwikkelen tot een ware plaag. In Nederland en België zijn de Amerikaanse brulkikker en de waterplant Grote waternavel inmiddels uitgegroeid tot probleemsoorten. Deze exoten verdringen inheemse soorten en verstoren het natuurlijk evenwicht in vijvers en sloten.

De waterplant Grote waternavel in een beek in de provincie Antwerpen (België). Als je dit zo ziet, is het niet verwonderlijk dat hier verder weinig meer kan leven.
Provincie Antwerpen – Dienst waterbeleid

Via het Europese project Invexo, dat vorig jaar van start ging, willen Nederland en België de indringers hard aanpakken. 26 partners uit beide landen bekijken gezamenlijk waar de exoten precies vandaan zijn gekomen, hoe groot de schade is die ze aanrichten, en -niet te vergeten- hoe je de probleemsoorten het beste kunt bestrijden. Tijdens een persmoment, begin juli in Hoogstraten (België), gaven de partners inzicht in de resultaten tot nu toe.

Grote waternavel

De Grote waternavel (Hydrocotyle ranunculoides) is afkomstig uit Zuid-Amerika en komt van nature wellicht ook in Noord-Amerika voor. Aan het eind van de jaren zeventig van de vorige eeuw werd de plant hier geïntroduceerd. Tuincentra verkochten de Grote waternavel als vijverplant. Vanuit privévijvers kwam hij uiteindelijk ook terecht in het oppervlaktewater. Daar bleek de plant explosief te kunnen groeien. Als het warm genoeg is, verdubbelt hij zijn omvang binnen een week.

Die snelle groei heeft de waternavel te danken aan de bouw van zijn wortels. Op de wortels bevindt zich elke vier tot zes centimeter een knoop. Vanuit die knopen ontstaan vele uitlopers waardoor de plant dikke, drijvende matten aanlegt op het water. Regelmatig breekt er een enkele knoop van zo’n drijvende mat af. Die knoop drijft mee met het water en vestigt zich op een andere plaats. Zo verspreidt de Grote waternavel zich steeds verder.

Wateroverlast

Grote matten waternavel worden met een kraan uit het water gehaald.
Provincie Oost-Vlaanderen

Matten op het water zijn een doorn in het oog van Nederlandse en Vlaamse ecologen. Doordat een mat vaak het hele wateroppervlak bedekt, krijgt zonlicht geen kans. Planten die dieper onder water leven sterven en gaan ‘rotten’. Dat onttrekt zuurstof aan het water. Bovendien zorgt de mat ervoor dat er toch al nauwelijks zuurstof vanuit de lucht in het water terecht kan komen. Wat overblijft is een (bijna) zuurstofloze vijver of sloot waar geen vis, vogel of plant graag verblijft.

Helaas is dat niet het enige probleem van de Grote waternavel. Door de matten stagneert de stroming van het oppervlaktewater. Het water hoopt op en kan -als de situatie te lang aanhoudt- buiten de oevers treden. Afgebroken stukken van de plant komen soms terecht in een gemaal. Dat leidt tot verstopping. Zo zorgt de exotische waterplant voor flink wat wateroverlast.

Snuitkever

Sinds 2001 is het in Nederlandse tuincentra verboden Grote waternavel te verkopen. De plant heeft zich echter al zo sterk gevestigd dat die maatregel alleen niet voldoende is om verdere schade te voorkomen. Regelmatig moeten waterschappen met een kraan of speciale maaiboot het water op om matten te verwijderen. Om hergroei te voorkomen moeten zelfs de kleinste stukjes plant handmatig worden weggehaald. Dat is erg arbeidsintensief en dus kost de bestrijding van waternavel al snel honderdduizenden euro’s per jaar.

De laatste stukjes Grote waternavel moeten handmatig worden weggehaald. Een heel karwei, waardoor de bestrijding van deze exotische waterplant honderdduizenden euro’s per jaar kost.
Provincie Oost-Vlaanderen

Het Invexo project zoekt naar alternatieve oplossingen. Biologische bestrijding is één van de opties. In Argentinië eet een snuitkever (Listronotus elongatus_) graag van de Grote waternavel. Zowel larven als volwassen individuen vreten aan de plant, die daardoor uitdroogt. Uit onderzoek is al gebleken dat de snuitkever zich niet tegoed doet aan soorten die hier van nature voorkomen, zoals de Gewone waternavelwaternavel. Wellicht is het kleine kevertje de oplossing om de exotische waterplant uit onze wateren te verdrijven.

Amerikaanse brulkikker

Verschillende stadia kikkervissen van de brulkikker.
Invexo

De Amerikaanse brulkikker (Lithobates catesbeianus) komt oorspronkelijk voor in het oostelijk deel van Noord-Amerika. In 1932 werd de kikker naar Europa gehaald voor de kweek van kikkerbilletjes. Ook dierenspeciaalzaken en tuincentra zagen wel wat in de soort en verkochten de kikkervissen aan vijverliefhebbers. De meeste aangelegde vijvers vormen geen geschikt leefgebied voor de brulkikkers. Vandaar dat zij vrij snel naar natuurlijke wateren migreerden. In een aantal gebieden vlakbij de Nederlands-Belgische grens wonen inmiddels populaties van de exotische kikker. Een aantal van die populaties plant zich zelfs voort.

Kikkervissen van de Amerikaanse brulkikker worden enorm groot, zo’n zestien centimeter. Een volwassen exemplaar is al snel twintig centimeter lang. De reuzenkikker heeft een hoop voedsel nodig, en dat vindt hij in de Europese wateren in overvloed. Hij vangt andere kikkersoorten en ringslangachtigen, maar ook kuikens van de waterhoen en verschillende eendensoorten. Zelfs muizen en jongen van kleine zoogdieren staan op het menu. Daarnaast draagt de brulkikker vaak de schimmel Batrachochytrium dendrobatidis bij zich. Niet gevaarlijk voor hem zelf, maar een aantal inheemse amfibieën wordt er flink ziek van.

Voorgoed weg

Gelukkig heeft de brulkikker hier ook een aantal vijanden. Reigers en bruine ratten hebben het gemunt op de volwassen exemplaren. Kikkervissen worden vooral gegeten door roofvissen, ringslangen en watervogels. Toch schrikt de brulkikker daar niet echt van. Zijn grootste natuurlijke vijanden (de Amerikaanse krokodil, alligator en bijtschildpadden) leven hier niet. Dit zijn nu juist de rovers die de groei van populaties brulkikkers in de oorspronkelijke omgeving onder controle houden.

Krokodillen uitzetten rond de Nederlands-Belgische grens is wel erg rigoureus. Onderzoekers moeten de bestrijding van brulkikkers dus anders aanpakken. Opties lijken er genoeg. Van het wegvangen en steriliseren van volwassen dieren, tot chemische bestrijding, en het uitzetten van snoek als extra vijand. Welke methode het beste resultaat geeft, moet blijken uit tests die in de komende jaren worden uitgevoerd.

Is de Amerikaanse brulkikker over een aantal jaar voorgoed weg uit Nederland en België?
Invexo

Het Invexo project eindigt in 2012. Tegen die tijd hopen de Nederlandse en Vlaamse partners een strategie te hebben die de Amerikaanse brulkikker en de Grote waternavel voorgoed uit onze wateren weg houdt.

Zie ook

Website van het Europese Invexo project Zelf een melding van Amerikaanse brulkikker of Grote waternavel doorgeven

Een ongewenste vreemdeling (NIBI) Groningse hulp bij bestrijding (Bionieuws) Bij Lobith komt de Kaspische zee ons land binnen (Bionieuws) De Japanners gaan nooit meer weg (Bionieuws)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 06 juli 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.