Je leest:

Verjaardag Erasmus

Verjaardag Erasmus

Auteur: | 27 oktober 2009

Vandaag is Erasmus, één van Nederlands grootste denkers, jarig. Erasmus was een beroemd geleerde die leefde van 1466 tot 1537. Hij was humanist, filosoof, monnik en schrijver. Hij was zijn tijd ver vooruit met zijn opvattingen over vrouwen, oorlog en het christelijk geloof.

De thema’s die Erasmus behandelt in zijn werk hebben ook nu nog grote invloed. Zijn oproep tot tolerantie en verdraagzaamheid is iets wat nog altijd leeft in onze samenleving. Daarmee is Erasmus’ gedachtegoed tot op vandaag nog steeds actueel.

Lof der Zotheid

Erasmus schrijft in zijn tijd veel brieven en boeken, vooral didactisch van aard. Hij schrijft over etiquette in Goede manierlijcke seden en over Latijnse spreekwoorden in de Adagia. Voor christenen schrijft hij een speciaal handboek, het Enchiridion. Zijn beroemdste boek is ‘Lof der Zotheid’. Erasmus schrijft dit werk eigenlijk ter vermaak van zichzelf en zijn vriend Thomas More. Het boek is opgezet als een satire. Maar voor wie goed leest is er een serieuze ondertoon te bespeuren.

Lof der Zotheid komt voort uit Erasmus’ irritatie aan verschillende onhebbelijkheden in zijn omgeving. Hij stoort zich bijvoorbeeld aan de onbedachtzaamheid van geleerden en aan de machtswellust van geestelijken. In Lof der Zotheid stelt hij deze onhebbelijkheden aan de kaak. Hij neemt het op voor de positie van de vrouw door te redeneren dat zij gelijkwaardig is aan de man. Daarnaast roept hij op tot verdraagzaamheid in plaats van oorlogsvoering. Ook pleit hij voor een innerlijk geloofsleven in plaats van religieus vertoon.

Dit schilderij uit 1523 van Hans Holbein toont een ideaalbeeld van Erasmus. Erasmus is hier afgebeeld zoals hij graag herinnerd wil worden: geleerd, internationaal, en vroom.
Hans Holbein / National Gallery London, vrijgegeven in het publieke domein via Wikimedia Commons.

Erasmus wil met zijn boek mensen aanzetten tot nadenken. Hij houdt de wereld als het ware een spiegel voor. Nu kan hij – als hij zijn eigen goede reputatie wil behouden – natuurlijk niet ongestraft tegen heilige huisjes trappen. Door in Lof der Zotheid uit te gaan van een zot als spreker, kan Erasmus anoniem de spot drijven met menselijke dwaasheden en instellingen. Omdat hij gebruik maakt van scherpe allegorieën kunnen de betreffende instellingen Erasmus hier niet persoonlijk op aanspreken. Het is ten slotte ‘de Zot’ die spreekt, niet Erasmus zelf. Op deze manier uit hij slinks zijn kritiek op de wetenschap, de koning en de kerk.

De maatschappelijke gevolgen van Lof der Zotheid gaan veel verder dan Erasmus waarschijnlijk voorzien heeft. Zijn boek maakt heel wat los. Erasmus krijgt vanuit Rome kritiek omdat hij met Lof der Zotheid de weg baant voor de hervorming van de Katholieke kerk. Alhoewel Erasmus het gedeeltelijk met de hervormer Luther eens is over de beperkingen van de Katholieke kerk, vindt hij de ideeën van Luther te radicaal. Ze beperken de mensen teveel in hun keuzevrijheid. Erasmus vindt dat mensen de vrijheid moeten hebben om te kunnen kiezen. Hij roept de katholieken en protestanten op tot tolerantie voor elkaars denkbeelden.

Rotterdam

De meeste mensen kennen Erasmus van naam en associëren hem met Rotterdam. Dat is geen wonder. Er zijn in Rotterdam veel instellingen naar hem vernoemd (Erasmusbrug, Erasmus medisch centrum, Erasmus Universiteit, etc.). Toch strijdt Rotterdam met Gouda voor het toe-eigenen van Erasmus. Erasmus zelf is niet heel duidelijk over zijn afkomst. Misschien probeert hij het verborgen te houden omdat hij zich schaamt voor zijn onwettige afkomst. Hij schrijft in een brief in 1520: “Het lijkt me weinig uit te maken, waar iemand geboren is. Me dunkt, het is een ijdele vorm van verheerlijking wanneer een stad of een land er prat op gaat een mens te hebben voortgebracht die groot werd door zijn eigen inspanningen, zonder de hulp van zijn geboorteland. Het land dat hem groot maakte heeft meer recht hem te beroemen dan zijn geboorteland.”

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 oktober 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.