Je leest:

Verenpracht van fossiele vogels wordt duidelijker

Verenpracht van fossiele vogels wordt duidelijker

Auteur: | 10 juli 2008

Fossiele veren van een oervogel van honderd en van vijf miljoen jaar oud bevatten pigmentlichaampjes, de melanosomen. Volgens Jacob Vinther van de Yale University en collega’s kunnen deze melanosomen mogelijk helpen bij het bepalen van de kleur van vele uitgestorven dieren. Dit schrijven ze in de nieuwste uitgave van Biology Letters.

De veren van fossiele vogels bevatten soms enig organisch materiaal. Tot nu toe werd dit beschouwd als de resten van bacteriën, die bij het vergaan van de gestorven vogel een rol hebben gespeeld. Onderzoek met een scanning electron microscoop (SEM) van een aantal veren van een vogel uit de Vroeg-Krijt periode heeft echter een ander – en opwindend – beeld opgeleverd. Het blijkt namelijk dat het organische materiaal op de veren bestaat uit zogeheten melanosomen: langgerekte orgaantjes met pigment. Opvolgend onderzoek zou de kleuren op basis van deze melanosomen kunnen aantonen bij meer uitgestorven dieren.

Fossiele vogel uit het Eoceen van Denemarken met veren en een als organisch vliesje gefossiliseerd oog.

Het opvallende is dat de ‘pigmentlichaampjes’ alleen voorkomen op die delen van de veren die als donkere banden zichtbaar zijn. Die donkere banden wisselen af met lichtgekleurde banden die geen melanosomen te bevatten. De onderzoekers vergelijken deze gegevens met de ook gebande veren van een recente specht en zagen eenzelfde patroon.

Banden in een veer van de vogel uit het Krijt (links) en van een recente specht (rechts).

Eocene vogel

De onderzochte fossiele veren behoren toe aan een vogel die circa honderd miljoen jaar geleden in het huidige Brazilië leefde. Ook bij een andere fossiele vogel werden melanosomen aangetroffen. Deze vogel is slechts vijf miljoen jaar oud (uit de Eoceen-periode) en vloog in Denemarken rond. Rondom de schedel vertoont dat fossiel eveneens veren waarop een banding te zien is, en waarop de melanosomen eveneens alleen voorkomen op de donkere banden. Die Eocene vogel bevatte echter ook nog een dun vliesje waar zijn ogen hebben gezeten, en dat vliesje bevat organisch materiaal waarin eveneens melanosomen werden aangetroffen. Die hadden dezelfde karakteristieken als de melanosomen die bij recente vogels verantwoordelijk zijn voor de kleur van de ogen.

Scanning Electron Microscope (SEM) opnames van donkere en lichte strepen in de veren van de fossiele vogel en een recente soort. De donkere banden bevatten melasonomen (langgerekte orgaantjes die een pigment bevatten), de lichte banden niet.

Kleuren

Op basis van deze bevindingen verwachten de onderzoekers dat meer gericht onderzoek van fossielen meer organisch materiaal met melanosomen zal aantonen. Daarbij denken ze onder meer aan haren uit de vacht van fossiele zoogdieren en aan de huid van dinosauriërs. Omdat de diverse kleuren het resultaat zijn van pigmenten die in iets verschillende melanosomen zitten, achten de onderzoekers de kans groot dat het op den duur mogelijk zal worden om van tal van fossiele soorten vast te stellen welke kleur (of welke kleuren) ze hadden. Daarmee zou een eind komen aan de volledig op fantasie berustende kleuren waarmee fossiele dieren worden afgebeeld.

De relatie tussen de donkere en lichte banden enerzijds en de aanwezigheid van melasonomen anderzijds (fossiel links, recent rechts).

Referentie:

Vinther et al., 2008. The colour of fossil feathers. Biology Letters (July 9, 2008), doi:10.1098/rsbl.2008.0302, 4 blz.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Jakob Vinther, Department of Geology and Geophysics, Yale University, New Haven, CT (Verenigde Staten van Amerika).

Zie ook:

Lees ook meer nieuws op de website van NGV Geoniews

Dit artikel is een publicatie van NGV Geonieuws.
© NGV Geonieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 juli 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.