Je leest:

Veiligheid onder de Fehmarnbelt

Veiligheid onder de Fehmarnbelt

Auteur: | 6 april 2011

In februari nam de regering van Denemarken het besluit om een oeververbinding met het Duitse vasteland te bouwen in de vorm van een tunnel. Deze tunnel zal volgens het Deense Ministerie van Transport met een verwachte lengte van 19 km niet alleen de langste gecombineerde weg- en spoortunnel ter wereld zijn, maar vooral ook één van de veiligste. Een combinatie van ventilatie, verlichting en gescheiden rijrichtingen moet hiervoor zorgen.

De 19 km lange tunnel gaat het Duitse eiland Fehmarn verbinden met het Deense eiland Lolland. Het bouwwerk is de laatste ontbrekende schakel in de vaste verbinding tussen Denemarken en het Duitse vasteland.

De veerhaven in Puttgarden Duitsland.
Femern A/S

Voor de reizigers zal de tunnel een fikse besparing in de reistijd opleveren. Momenteel zijn zij nog afhankelijk van een veerdienst die de Fehmarnbelt, een 18 km brede zeestraat tussen de eilanden, in ongeveer drie kwartier oversteekt. Via de Fehmarnbelttunnel moet dit traject vanaf 2020 in ongeveer 10 minuten af te leggen zijn met de auto en in slechts zeven minuten met de trein.

Hoewel dit erg kort lijkt in vergelijking met de reistijd van de veerdienst, kan het in termen van tunnelveiligheid een lange periode zijn. Bij een eventuele calamiteit kunnen de reizigers immers als ratten in de val komen te zitten. Hoe ernstig het mis kan gaan bleek bijvoorbeeld in 1999. Maar liefst 41 reizigers kwamen toen om door de giftige rook van een geëxplodeerde vrachtwagen in de Mont Blanc Tunnel. Brand is dan ook letterlijk the hottest topic in het kader van tunnelveiligheid.

Taakbelasting

Wim Janssen is projectmanager van het Nederlandse TEC (Tunnel Engineering Consultants). TEC vormt samen met de grote internationale bouwadviesbureau’s ARUP en Ramboll een joint venture die verantwoordelijk is voor het ontwerp van de tunnel. Volgens Janssen zal de veiligheid in de Deense tunnel vergelijkbaar zijn met die op een gewoon stuk Deense snelweg van 18 km. Een opvallende uitspraak, omdat het in de lijn der verwachting ligt dat een tunnel onveiliger is. Dit blijkt onder andere uit een rapport van de Raad voor de Transportveiligheid uit 2004. Hierin staat letterlijk: “Wegen door tunnels zijn door de mogelijke gevolgen gevaarlijker dan wegen door de open lucht.”

Ook de verstoring van de verkeersstroom die in een tunnel optreedt, geeft volgens het rapport een verhoogd risico. Uit het rapport blijkt dat de grotere “taakbelasting” van de bestuurder bij het binnenrijden van de tunnel hiervan de vermeende oorzaak is: “de nabijheid van de tunnelwanden, de lichtcondities, de abrupte lichtverandering, de kleinere zichtafstanden, de helling van de weg, de monotone visuele omgeving en een gebrek aan oriëntatie spelen hierbij een rol.” De vraag is dus: welke maatregelen maken de tunnel onder de Fehmarnbelt dan wèl zo veilig?

De entree van de Fehmarnbelttunnel in Denemarken.
Femern A/S

Rijrichting

De veiligheid in de tunnel is afhankelijk van een samenspel van maatregelen die goed op elkaar afgestemd zijn. “Om te beginnen zijn de rijrichtingen van het verkeer in de tunnel fysiek van elkaar gescheiden”, zegt Janssen. Deze effectieve maatregel is ook in Nederland min of meer omarmd voor tunnels. Door het ontbreken van tegenliggers is de kans op een frontale botsing nihil en neemt de kans op een file ten gevolge van een ongeval af. De doorstroom is van groot belang voor de veiligheid in een tunnel. Bij een eventuele brand is het voor reizigers immers zaak om zo snel mogelijk te ontkomen aan de giftige rook en de hitte van het vuur.

De gescheiden rijrichtingen spelen ook een belangrijke rol bij de afvoer van de giftige rook. “De ventilatierichting in de tunnel is gelijk aan de rijrichting van het verkeer. De voertuigen die zich al voorbij de brand bevinden, kunnen hierdoor voor de rook uit de tunnel verlaten. Tegelijkertijd blijven de door de brand geblokkeerde voertuigen dankzij de ventilatierichting ook uit de rook.” Bij tweerichtingsverkeer werkt deze methode niet. Eén van de twee files komt dan onvermijdelijk in de giftige dampen te staan.

De rijrichtingen in de Fehmarnbelttunnel zijn fysiek van elkaar gescheiden.
Femern A/S

Vluchtstrook

Over de gehele lengte van de tunnel is er een vluchtstrook aanwezig. De kans op stremmingen door autopech zal hierdoor afnemen. Een bijkomend voordeel van de vluchtstrook is dat bestuurders minder snel geneigd zijn hun snelheid aan te passen vanwege de nabijheid van de tunnelwand.

De meest opvallende preventiemaatregel echter is ongetwijfeld de dynamische verlichting die het rijden door de tunnel minder monotoon moet maken. Als onderdeel hiervan is er op de tunnelmuur een 1,5 km lange band met ledverlichting aangebracht. “Deze verlichting kan bewegende beelden weergeven”, zegt Susanne Kalmar Pedersen van Ramboll. “De voorstellingen zijn gemakkelijk te veranderen, maar we hebben ervoor gekozen om de reizigers te laten vergezellen door vliegende vogels.”

Nooduitgang

Natuurlijk kan het ondanks alle preventieve maatregelen toch misgaan in de tunnel. “Wanneer er brand uitbreekt, is het zaak om reizigers die vaststaan met hun voertuig toch in veiligheid te brengen. Daarom is er iedere 100 m een nooduitgang waardoor de reizigers uit de tunnel kunnen vluchten.”

Bewegende beelden op de wand moeten de rit minder monotoon maken.
Femern A/S

In de tunnel bevindt zich een controlecentrum dat 24 uur per dag bemand is. Dit centrum zorgt ervoor dat alle processen in de tunnel – zeker in geval van nood – vlekkeloos verlopen. “Eventuele slachtoffers worden geholpen door de eerste hulpdienst die altijd in de tunnel aanwezig is. In het geval van brand moet de sprinklerinstallatie door een operator worden aangezet en blazen ventilatoren de giftige rook actief de tunnel uit. Onder gewone omstandigheden staan deze ventilatoren niet aan. De luchtstroming die het verkeer veroorzaakt is dan voldoende om te ventileren.”

Voordeel

Als het goed is maken alle maatregelen samen de Fehmarnbelttunnel net zo veilig als een gewoon stuk Deense snelweg van 18 km. Het grootste gevaar in de tunnel is waarschijnlijk het uitbreken van brand. Met name de goede doorstroom van het verkeer moet de reizigers in zo’n geval behoeden voor ernstige gevolgen zoals in de Mont Blanc tunnel.

Waarschijnlijk zou de veiligheid in een Nederlandse tunnel ten gevolge van de genoemde maatregelen niet vergelijkbaar worden met die van een gewoon stuk Deense snelweg. “De verkeerssituatie op de Deense wegen is niet één op één te vergelijken met de Nederlandse”, zegt Janssen. “Er is daar veel minder verkeer waardoor de kans op filevorming beperkt is.”

Zie ook:

Lees meer over tunnels op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/tunnel/tunnelveiligheid/tunnelbouw/index.atom?m=of", “max”=>"8", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 06 april 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.