Je leest:

Veel, veler, veelst

Veel, veler, veelst

Auteurs: en | 26 november 2009

Het is een bekende valkuil voor eindredacties: het Amerikaanse en het wetenschappelijk-Engelse ‘trillion’ is bij ons een biljoen, en ‘billion’ is bij ons een miljard. Maar klassiek-Brits ‘trillion’ is nog steeds triljoen. Geen wonder dat dit voor verwarring zorgt en dat er fouten in de krant komen. In dit artikel geven we een paar hilarische voorbeelden uit de praktijk.

Het scheelt of Chinezen verslaafd zijn aan ‘twee triljoen’ sigaretten, zoals NRC Handelsblad kopte op 20 augustus 2007, of dat ze ‘twee miljard’ sigaretten per jaar wegroken. In het artikel lezen we: “China heeft 350 miljoen rokers, meer dan de bevolking van Rusland, Duitsland en Japan samen. Volgens officiële cijfers rookt 93 procent van de mannen dagelijks meer dan vijftien sigaretten.” En even verderop in het artikel: “China staat nu voor een dilemma. De tabaksindustrie is gemonopoliseerd in de overkoepelende China National Tobacco Corporation; met twee triljoen sigaretten per jaar de grootste producent in de wereld, goed voor een derde van de wereldproductie.”

Klik op het plaatje om het hele artikel te lezen.

Het is een bekende valkuil voor eindredacties: het Amerikaanse en het wetenschappelijk-Engelse ‘trillion’ is bij ons een biljoen, en ‘billion’ is bij ons een miljard. Maar klassiek-Brits ‘trillion’ is nog steeds triljoen. Geen wonder dat dit voor verwarring zorgt en dat er fouten in de krant komen.

Met de genoemde ‘twee triljoen sigaretten’ in het NRC-artikel zou elke rokende Chinees gemiddeld 15,7 miljoen sigaretten per dag roken. Veranderen we de ‘twee triljoen’ in ‘twee miljard’, dan kom je op een gemiddelde van 15,7 per dag, wat in overeenstemming is met wat eerder in het artikel wordt vermeld. Hier is meer misgegaan dan de genoemde valkuil dat ons triljoen niet gelijk is aan het Amerikaans trillion. Want met ‘twee biljoen sigaretten’ (de juiste vertaling van ‘twee trillion’) kom je weliswaar niet een factor miljoen, maar toch nog een factor duizend te hoog uit.

Uit de bovenstaande tabel blijkt dat billion vertalen met biljoen het desbetreffende getal een factor duizend groter maakt, en trillion vertalen met triljoen zelfs een factor miljoen. Je zou toch verwachten dat zoiets meteen opvalt als het over getallen uit het dagelijks leven gaat, maar nee. Van sommige natuurvolkeren wordt wel gezegd dat hun cijfermatig inzicht zich beperkt tot één, twee, drie, … veel’, maar de doorsnee werknemer in de media komt ook niet verder dan ‘tien, honderd, duizend, … heel veel’.

Hans van Maanen schreef een boek over cijfers en statistiek in krant en wetenschap: Goochelen met getallen. Hierin biedt hij de lezer gereedschap om de stortvloed aan cijfers in het nieuws het hoofd te bieden. De in dit artikel genoemde miljoen-biljoen-triljoen-fout is slechts een van de aspecten die hij op een toegankelijke manier bespreekt.

Zulke fouten zouden niet meer voorkomen als ook de algemene media de exponentiële notatie gebruikten, zoals in de linkerkolom van de tabel. Maar ja, ten eerste riekt dat naar wiskunde, en ten tweede loop je het risico dat de exponent ergens in het traject van journalist naar drukker van zijn voetstuk valt. Dan komt 1012 in de krant als 1012 en ben je nog verder van huis. Het blijft tobben.

Voorbeelden

Vaak hebben de uitspraken iets te maken met hoeveelheden geld, zoals in de volgende zinnen. ‘Shell-topman Jeroen van der Veer van Shell verdiende vorig jaar € 9 miljoen.’ (Elsevier, 29 maart 2008), ‘De rijkste man op aarde, Warren Buffett, bezit € 41 miljard.’ (Forbes Top 10), ‘Het feestje voor de 84ste verjaardag van president Robert Mugabe van Zimbabwe kostte 3 biljoen Zimbabwaanse dollar (= € 6,78 miljoen).’ (Sp!ts, 12 februari 2008) en ‘Het Bruto Mondiaal Product is € 30 biljoen.’

Maar wat denk je van de volgende citaten? ‘De opwarming van de aarde zal de wereldeconomie elk jaar tot 5,5 triljoen euro per jaar kosten indien de regeringen geen drastische maatregelen nemen in de komende tien jaar.’ (Belgische Senaat, 1 maart 2007), ‘De klimaatverandering kost in het totaal 20 triljoen dollar.’ (NUjij.nl/Wetenschap, 1 februari 2008) en ‘2 biljoen mensen (gelijk aan éénderde van de wereldbevolking) is geïnfecteerd met Tuberculose (TBC).’ (Erasmus Universiteit, vertaling van Masterthesis ‘Pride, Dignity and Respect’).

Quote Junior-Toptien

Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Niet alleen grote getallen als miljoen, biljoen en triljoen zijn moeilijk. Ook bij het maken van een top-10-lijstje kan kan er iets mis gaan. Het bovenstaande stukje uit NRC Handelsblad van 24 mei 2007 gaat over de rijkste ondernemers onder de 41 jaar. Voetballers worden uit de lijst geweerd, behalve Overmars: voor hem wordt een uitzondering gemaakt omdat hij investeert in vastgoed. In de derde alinea lezen we: “Zou Quote de voetballers wel meetellen, dan vullen ze samen de helft van de toptien: Dennis Bergkamp, Patrick Kluivert, Ruud van Nistelrooij en Clarence Seedorf hebben allen een vermogen van boven de 30 miljoen.”

Ogenschijnlijk is er met deze zin niets aan de hand. Maar is voor deze voetballers een vermogen van 30 miljoen wel voldoende voor een plekje in de toptien? Is er überhaupt plaats voor vijf voetballers? Als Marc Overmars op de tiende plaats stond, was het direct duidelijk dat hij uit de toptien valt indien er een andere voetballer in komt. Marc Overmars staat echter op de zevende plaats, maar nog steeds geldt hetzelfde argument. Als er vier voetballers worden toegevoegd aan de toptien, dan zullen de nummers 7 tot en met 10 aan de onderkant van de lijst afvallen, waaronder dus Overmars. Conclusie: ook als je voetballers wel toelaat, zullen ze niet voor de helft de lijst met veelverdieners vullen.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 november 2009
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.