Je leest:

Van een ijskoude schoonheid

Van een ijskoude schoonheid

De temperatuur in de ozonlaag boven het noordpoolgebied is momenteel extreem laag. Eind januari, begin februari zijn de laagste temperaturen gemeten de afgelopen 50 jaar. Ook in januari was de temperatuur voortdurend veel kouder dan normaal. Dit leverde ons één van de mooiste atmosferische spektakels die er zijn: parelmoerwolken.

Sinds eind november komen in de ozonlaag boven het noordpoolgebied veel parelmoerwolken voor. Het gebied dat deze wolken bedekken is deze winter het grootst van de afgelopen 20 jaar. Parelmoerwolken spelen een belangrijke rol bij ozonafbraak. Ze ontstaan alleen als de temperatuur extreem laag is.

De verwachting is dat door de extreem lage temperaturen de ozonafbraak boven het noordpoolgebied dit jaar sterker zal zijn dan normaal. Deze afbraak is het gevolg van de aanwezigheid in de ozonlaag van CFK’s (chloorfluorkoolstoffen), in combinatie met extreem lage temperaturen en zonlicht. Als de temperatuur laag blijft in februari en maart, wordt sterke ozonafbraak verwacht als de zon in het noordpoolgebied weer terugkeert. De eerste tekenen van ozonafbraak zijn inmiddels met ozonsondes waargenomen.

*parelmoerwolken*Zeldzaam, dat predikaat verdienen parelmoerwolken wel heet meest. Maar zijn ze te zien dan is het ook volop genieten. In Nederland gebeurde dat in 1996 een keer. In Engeland en Schotland worden ze vaker gezien. Prachtige lensvormige wolken die werkelijk schitterende kleuren vertonen.De meeste wolken, die bestaan uit waterdruppeltjes of ijskristallen, komen voor in de onderste twaalf kilometer van de atmosfeer. Deze luchtlaag kan veel vocht bevatten dat bij afkoeling overgaat in waterdruppeltjes of ijskristallen en zichtbaar wordt als wolken. Boven twaalf kilometer hoogte bevindt zich een luchtlaag die ook wel stratosfeer wordt genoemd. Hier bevindt zich ook het meeste ozon en daarom spreekt men ook wel van de ozonlaag.De ozonlaag bevat vrijwel geen water en ook wolken komen op deze hoogte zelden voor. Alleen bij temperaturen onder -80°C kunnen zich op deze hoogte wolken vormen. Deze tamelijk kleine wolken worden vanwege hun prachtige kleurschakeringen parelmoerwolken genoemd. De kleurenpracht houdt verband met de zeer kleine ijskristallen waaruit de wolken bestaan. De kleuren zijn het best te zien enige tijd na zonsondergang of vóór zonsopkomst als het aan het aardoppervlak donker is, maar op twintig kilometer hoogte de zon nog schijnt.Parelmoerwolken kunnen dus ontstaan in gebieden waar het op grote hoogte in de atmosfeer extreem koud is. In de winter kan dat gebeuren aan de lijzijde van hoge bergen, als het daar hard waait. Vooral in Groenland en Noorwegen komen ze voor en in de afgelopen winter zijn ze ook op zuidelijker gelegen plaatsen in Europa waargenomen. Ook boven de Zuidpool is het ’s winters hoog in de atmosfeer koud genoeg om wolken te vormen. Hier worden ze “Polaire Stratosfeer Wolken” genoemd en zijn ze groter dan de parelmoerwolken. Deze wolken bestaan niet alleen uit ijskristallen van water, maar bevatten ook verbindingen van salpeterzuur en water. De massale vorming van deze wolken leidt uiteindelijk tot afbraak van ozon en de vorming van het “ozongat” boven de Zuidpool.Ook in de stratosfeer op meer dan twaalf kilometer hoogte boven ons land is het de laatste jaren met temperaturen tot soms -84°C extreem koud. De temperaturen zijn soms laag genoeg voor de vorming van parelmoerwolken en ervaren waarnemers in het noordoosten van Groningen en in Deventer hebben deze voor Nederland zeker zeldzame wolken op 16 februari 1996 kort na zonsondergang gezien. In het najaar van 1999 zijn ook parelmoerwolken waargenomen boven Schotland. De laatste jaren daalt de temperatuur in de stratosfeer geleidelijk en broeikasexperts verwachten op grote hoogte een verdere temperatuurdaling. Mogelijk zijn de prachtige parelmoerwolken in de toekomst ook in ons land vaker te zien. Parelmoerwolken vormen een nieuw onderzoeksgebied. Ze worden in verband gebracht met de chemische processen die aantasting van de ozonlaag bevorderen. De NASA doet uitgebreid onderzoek naar deze polaire stratosferische wolken. bron: de Wolkenatlas/KNMI

Dit artikel is een publicatie van Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI).
© Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 03 februari 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.