Je leest:

Van Dantzig prijs kent twee winnaars

Van Dantzig prijs kent twee winnaars

Auteurs: en | 14 april 2005

Afgelopen maandag werd voor de achtste keer de prestigieuze Van Dantzigprijs uitgereikt. Dit is de hoogste Nederlandse prijs in de statistiek en besliskunde. Deze keer waren er zelfs twee winnaars: Sem Borst en Mark van der Laan.

De Van Dantzigprijs werd uitgereikt tijdens het jaarlijkse congres van de Vereniging voor Statistiek en Operationele Research (VVS-OR) op de Vrije Universiteit in Amsterdam. De Van Dantzigprijs wordt eens in de vijf jaar uitgereikt aan een jonge onderzoeker in de statistiek of operations research, het vakgebied waarin wiskundige technieken worden gebruikt om beslissingen te nemen. De wetenschapper die de prijs krijgt, mag nog geen veertig zijn en moet een belangrijke bijdrage geleverd hebben aan actuele ontwikkelingen in het vakgebied. Dit jaar had de jury een probleem. Ze hadden twee voortreffelijke kandidaten en konden niet kiezen. De ene kandidaat is Sem Borst, hij werkt aan wachtrij- en netwerkmodellen, met veel toepassingen in computersystemen. De andere kandidaat is biostatisticus Mark van der Laan, die effecten van medische behandelingen analyseert. Beide kandidaten hebben indrukwekkende cv’s en schreven artikelen met een prachtige mix van diepe wiskunde en toepassingen op grote actuele problemen.

Appels en peren

De jury kwam er niet uit. Voorzitter Richard Gill: “De gedachten gaan gauw uit naar appels en peren. Maar men kan wel degelijk tussen appels en peren kiezen en men doet dat ook dagelijks, bijvoorbeeld in de supermarkt of in benoemingscommissies. Als je echt niet weet wat je moet kiezen, kan je altijd een munt opgooien. De jury heeft deze mogelijkheid geopperd in haar rapport aan het VVS-bestuur, maar niet als eerste aanbeveling. Op grond van de kwaliteiten van de twee kandidaten hebben wij voorgesteld op dit jaar – bij wijze van grote uitzondering – twee prijzen toe te kennen.” Het bestuur nam deze aanbeveling over en kende de prijs dit jaar voor het eerst toe aan twee winnaars.

Sem Borst, één van de twee winnaars van de Van Dantzigprijs in 2005

Sem Borst

Sem Borst werkt aan telecommunicatie netwerken en andere netwerken waarin informatie wordt overgestuurd en verwerkt op verschillende locaties. Aanbod en de verwerkingstijden zijn hierbij zeer variabel. Als het netwerk wordt ingesteld zodat het “gemiddeld” de vraag aan kan, kan het toch heel goed voorkomen dat het vast komt te zitten. De variatie om het gemiddelde heen kan immers heel groot zijn. Denk bijvoorbeeld aan de files op wegen tijdens spitsuren of tijdelijke grote vraag naar een pagina op internet. Hoe kan je uitrekenen wat de kans is dat het netwerk het zal blijven doen? Hoe kan je uitrekenen wat de kans is dat klanten geweigerd moeten worden of dat de wachtduur boven een bepaalde grens uitkomt? Hierbij moet rekening gehouden worden met kleine kansen op extreme grote opdrachten. Het internet verkeer is hier een goed voorbeeld van. De meeste emails zijn klein, hier en daar zit er ineens een grote tussen. Een bericht met een filmpje is veel groter dan alle andere emails samen en je postbus raakt meteen vol. Sem Borst is als geen ander succesvol geweest in het ontwikkelen van bruikbare berekeningsmethoden waarmee netwerken en hun protocollen geoptimaliseerd kunnen worden. James Roberts van France Telecom zei over Sem Borst: “In my view he is the best researcher under forty in this field, worldwide.”

Mark van der Laan

Mark van der Laan werkte aan verschillende onderwerpen in de biostatistiek. Hij begon in de survival analysis. Daar spelen verschillende vragen een rol: hoe lang blijf je gezond bij verschillende kanker behandelingen, hoe houd je rekening met gaten in je gegevensbestand (het zijn vaak de mensen die beter zijn geworden, waarvan je niet weet hoe lang ze gezond blijven), wat doe je als mensen dood gaan aan oorzaken die niets met de behandeling en ziekte te maken hebben? Daarna is hij gaan werken aan “causaliteit”. De dokter bepaalt een behandeling voor een patiënt en wil graag de effecten van zo’n behandeling meten. Maar een dokter past de behandeling in de loop der tijd aan door wat hij bij de patiënt ziet -bijvoorbeeld hoe de witte bloedlichaampjes in het lichaam zich ontwikkelen. Als de behandeling in de loop van de tijd steeds aangepast wordt, dan wordt het erg moeilijk om uit te zoeken wat oorzaak en gevolg is. Verder spelen indirecte effecten ook een rol. Veel doktoren geven bijvoorbeeld de betere geneesmiddelen aan de ziekere patiënten. Die patienten genezen minder snel, waardoor het lijkt dat dit betere middel juist slechter werkt. Mark van der Laan heeft methodieken uitgewerkt waarmee je de causaliteit kan uitpluizen. Op dit moment onderzoekt hij onder andere hoe AIDS het beste behandeld kan worden met verschillende medicijnen. De beroemde biostatisticus Jamie Robins van Harvard schreef over hem: " I have worked so closely with Mark because I have found him to be the most mathematically talented, statistically creative, intellectually exciting, and phenomenally productive young colleague that I have met."

Een voorbeeld van statistiek in medicijngebruik: als je AIDS-patienten een medicijn geeft, dat het virus niet helemaal onderdrukt, dan wordt de patient daarna juist zieker. Het virus is nu ook nog een resistent tegen het vorige medicijn. (Klik op het plaatje voor een grotere versie)

De Van Dantzig prijs

De Van Dantzig prijs is genoemd naar David van Dantzig (1917-1959), door velen beschouwd als de grondlegger van de wetenschappelijk beoefening van de statistiek en operations research in Nederland. Eerdere winnaars zijn Van Zwet (1970), Van Meurs (1975), Hordijk (1980), Rinnooy Kan (1985), Gill (1990), Ridder (1995) en Van der Vaart (2000). De prijs bestaat uit een in brons gegoten medaille met de beeltenis van Van Dantzig in reliëf.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 14 april 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.