Je leest:

Van algen tot wieren

Van algen tot wieren

Auteurs: en | 10 oktober 2013

Algen bestaan in veel soorten en maten: van de prokaryote blauwalgen – die dus eigenlijk bacteriën zijn – tot de verschillende eukaryote microalgen. Er bestaan ook meercellige algen, beter bekend als wieren.

Wieren zijn geen echte, ‘hogere’ waterplanten. Hogere planten bloeien bijvoorbeeld, wieren doen dat niet. Net als de ‘lagere planten’ op land (zoals varens) planten wieren zich voort met behulp van sporen.

Waar nu veel onderzoek wordt gestoken in het opzetten van productiesystemen op basis van microalgen, staan de wieren waarschijnlijk aan de basis van de landbouw, ongeveer tienduizend jaar terug. Onze voorouders maakten volop gebruik van wieren als directe bron van voedsel, dan wel als indirecte bron, door wier te gebruiken als meststof in de landbouw. Nog niet eens zo lang geleden maakten boeren in bijvoorbeeld Zeeland gebruik van wier dat uit zee werd geschept, in de regen van het zout werd ontdaan en vervolgens werd ondergewerkt op de akkers.

De moderne mens lijkt de ervaring van onze voorouders met wier grotendeels te zijn vergeten. Weliswaar wordt wereldwijd nog steeds 7,5 miljard dollar per jaar omgezet in commerciële wierteelt, maar dat gebeurt eigenlijk alleen in Zuidoost Azië. Daarbuiten behoren alleen Tanzania en Chili tot de toptien van zeewierproducerende landen. Toch ligt er ook voor ons een groot potentieel in de wierteelt, stelt dr. Willem Brandenburg, wieronderzoeker van Plant Research International, een onderdeel van Wageningen UR. ‘Op het land vervangen we natuur door landbouw. Geschikte grond is immers schaars. Op zee hoeft dat niet. Het “enige” dat we daar moeten doen is de enorme stroom van voedingsstoffen die via de rivieren in de zee verdwijnt zien op te vangen.’

Om het potentieel van ‘landbouw op zee’ te benutten zijn er volgens Brandenburg twee duurzame strategieën te bedenken: vang de voedingsstoffen bij de mondingen van de rivieren op voor ze in de diepzee verdwijnen, of zoek plekken op open zee waar je ze zonder al te veel moeite kunt terughalen. ‘Er bestaan zogenoemde opwellingszones, waar de voedingsstoffen uit de diepere zones door natuurlijke stroming omhoog komen. Bijvoorbeeld voor de kust van Chili is zo’n zone. Maar die moet juist níet worden gebruikt voor zeeboerderijen. Dan ga je opnieuw competitie aan met de natuur die in dergelijke zones vaak uitzonderlijk rijk is.’

Om toch wat van onze ‘overbemesting’ uit de zeeën en de oceanen terug te halen zou je volgens Brandenburg kunnen aansluiten bij bestaande activiteiten op zee. ‘Dan kun je denken aan de windmolenparken op zee, of aan de winning van delfstoffen uit de bodem van de oceanen. Wat zou er nou mooier zijn dan, bij wijze van spreken, een extra leiding naar de oceaanbodem te leggen waarmee je fosfaat en nitraat omhoog kunt halen om vervolgens aan het oppervlak wier te telen?’

De tweede strategie lijkt meer op wat onze voorouders duizenden jaren terug al deden: maak gebruik van de voedingsstoffen die door de rivieren worden aangevoerd. ‘In die tijd was er natuurlijk nog geen sprake van overbemesting via het rivierwater, maar ook toen al waren delta’s relatief rijke gronden. Tegenwoordig stroomt er nog steeds stikstof en fosfaat de zee in. Als je bij die riviermonding zeeboerderijen sticht, kun je die nutriëntenstroom aftappen, en snijdt het mes dus aan twee kanten.’

Zeeboerderij

Dat duurzame wierteelt in de praktijk goed mogelijk is hebben Brandenburg en collega’s de afgelopen jaren laten zien op een testlocatie in de Oosterschelde: de ‘Wierderij’. ‘Wat in Zuidoost Azië gebeurt is eigenlijk moderne landbouw op zee. Daar worden de wiervelden ook gewoon bemest, dus dan haal je nog niets van de enorme ecologische voetafdruk af die wij met onze manier van consumptie veroorzaken. Met de Wierderij hebben we laten zien dat je ook wier kunt telen op basis van de meststoffen die toch al in zee lopen.In de zomer van 2013 is dan ook de eerste commerciële zeeboerderij op dit principe gestart in de Oosterschelde: Zeewaar bv.’

Maar wat doe je vervolgens met al die geteelde zeesla, vingerwier of suikerwier? Net als ééncellige algen zit wier vaak boordevol voedingsstoffen. Voor een deel kun je het direct consumeren, zoals in sushi. Voor een belangrijker deel zal wier in de toekomst een belangrijke basis kunnen vormen voor eiwitten in voeding voor dieren en mensen. In die zin is het bijvoorbeeld een alternatief voor soja, dat nu nog op grote schaal in voormalige tropische regenwouden wordt geteeld.

Dit artikel is een publicatie van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.
© Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 oktober 2013

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.