Je leest:

Val Rome opgeslagen in bomen

Val Rome opgeslagen in bomen

Auteur: | 17 januari 2011

Groot nieuws uit de klimaatwetenschappen. Uit een analyse aan jaarringen van bomen blijkt dat perioden van politieke onrust, hongersnood en andere rampspoed in Centraal-Europa in de afgelopen 2500 jaar samenvallen met perioden van kou en veranderingen in neerslag. Boodschap voor de huidige politici? Maak serieuze afspraken over klimaatverandering.

Het IPCC claimt al jaren dat de mens het klimaat sterk beïnvloedt. Sinds 1850 is het immers 0,8°C warmer op aarde. Maar het kan ook andersom. Een enorme database van jaarringen van bomen tot 2500 jaar terug, laat zien dat klimaatveranderingen het leven in Centraal-Europa flink beïnvloedde. Zelfs de val van Rome, bijvoorbeeld. De Zwitser Ulf Büntgen (Swiss Federal Research Institute for Forest, Snow and Landscape Research) en collega’s vertellen hierover in Sciencexpress.

Jaarringen in een boom.

Jaarringen

Veel bomen groeien sneller in een warm en nat klimaat en dat is te zien aan de dikte van de jaarringen. Hoe beter het groeiseizoen, hoe dikker de jaarring. Door het patroon van veranderingen in dikte te bestuderen, kan een boom die leefde van 1960-2005 ‘geplakt’ worden aan die van een boom die leefde van 1920-1970 voor de overlappende periode 1960-1970. Zo gaan onderzoekers terug in de tijd met steeds oudere bomen, tot wel 2500 jaar in dit geval. De eik (Quercus) is hier uitermate geschikt voor omdat deze veel gebruikt werd in het verleden, en dus nog terug te vinden is.

Klimaatverandering

Het doel hiervan is om met jaarringen uit maar liefst 7284 bomen terug in de tijd te kijken naar het verloop van de neerslag en de temperatuur; deze twee paramaters bepalen immers voor een groot deel het klimaat. Op zichzelf geen baanbrekend onderzoek, want dat wisten we eigenlijk al min of meer. Wél bijzonder is dat Ulf Büntgen de klimatologische gegevens met behulp van archeologen wist te koppelen aan het vallen en opstaan van beschavingen.

Wellicht het beste voorbeeld is de val van het Romeinse Rijk tussen de jaren 300 en 600 van onze jaartelling. Ook vond toen de Grote Volksverhuizing plaats door rondtrekkende, veelal Germaanse stammen. Er werden in die periode niet alleen veel minder bomen gekapt, maar het klimaat was ook dramatisch slecht met (te) veel neerslag en kou. Juist in een periode van politieke en culturele veranderingen.

De uitbreiding van het Romeinse Rijk op haar hoogtepunt in 210 van de jaartelling.

Een ander voorbeeld is in de periode van de Zwarte Dood (pest) en hongersnood in het begin van de 14e eeuw. Van 1315-1317 regende het erg veel en talloze oogsten mislukten, wat direct hongersnood betekende. Daarnaast begon het net na de Middeleeuwen ook kouder te worden en begon een periode die ook wel de Kleine IJstijd wordt genoemd. De onderzoekers claimen dat deze omstandigheden wel eens een rol kunnen hebben gespeeld bij de omvang van de Zwarte Dood die in 1347 40-60% van de bevolking in Centraal-Europa fataal werd. De Dertigjarige Oorlog (1618-1648) en grootschalige migratie naar Noord-Amerika vielen ook samen met perioden van kou.

Een schilderij van Hendrick Avercamp met de winsterse omstandigheden tijdens de Kleine IJstijd.

In de Romeinse tijd en in de Middeleeuwen was het klimaat daarentegen een stuk aangenamer met warme en (niet te) natte zomers. Het ging de bevolking dan ook een stuk beter: geen politieke onrust, hongersnood of andere rampspoed. Met andere woorden: de onderzoekers vertellen dat klimaatverandering een belangrijke rol speelde voor de bevolking binnen Europa.

Huidige klimaatverandering

Daarmee was het verhaal voor de wetenschappers nog niet af, want ze geven politici nog een enorme sneer aan het einde van hun artikel. Volgens hen doen politici er beter aan snel serieuze afspraken te maken om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Hun onderzoek laat immers zien dat klimaatverandering ook in het verleden een grote invloed heeft gehad op het leven van de mens.

Bronnen:

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 17 januari 2011
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.