Je leest:

Vaag onderscheid onderwereld en bovenwereld

Vaag onderscheid onderwereld en bovenwereld

Auteur: | 11 januari 2007

Rondom grensoverschrijdende misdaad bestaan allerlei verbindingen tussen criminelen en legale bedrijven en overheden. Bijvoorbeeld bij het witwassen van de winsten die met deze misdaad gemaakt worden. Soms wordt de misdaad zelf echter witgewassen. Dat laatste is één van de bevindingen van Edgar Tijhuis in zijn proefschrift Transnational crime and the interface between Legal and illegal actors – The case of the illicit art and antiquities trade.

Cornelius M.

In 2003 werd de Nederlandse handelaar in kunst en antiek Cornelius M. in Frankrijk veroordeeld tot veertien jaar gevangenisstraf voor het organiseren van een lange reeks aan berovingen van Franse kastelen. De kastelen werden op gewelddadige wijze beroofd van kunst en antiek door een groep criminelen die in opdracht van M. handelden. Een door Cornelius M. ingeschakelde chauffeur reed meer dan veertig vrachtwagens met gestolen voorwerpen van Frankrijk naar Nederland.

De in Frankrijk gestolen voorwerpen werden door M. doorverkocht aan handelaren in België en Nederland en aan andere afnemers in het buitenland. Zo werd de gestolen waar direct of indirect weer in de legale handel gebracht. Daarmee werd de grensoverschrijdende illegale kunsthandel als het ware witgewassen. De handel in gestolen voorwerpen blijft voor de betrokken handelaren erg lucratief omdat in de legale handel de hoogste prijzen te krijgen zijn voor antiek en kunst.

Omslag van het proefschrift van Edgar Tijhuis

De illegale handel in kunst en antiek is een van de voorbeelden van grensoverschrijdende misdaad die witgewassen wordt. Ook bij de handel in wapens, tropisch hardhout, chemisch afval, sigaretten en bloeddiamanten wordt niet zelden misdaad witgewassen.

Om te weten te komen hoe transnationale misdaad zoald die van Cornelius M. witgewassen kan worden, heeft Tijhuis niet alleen literatuuronderzoek gedaan, maar ook empirisch onderzoek verricht naar één specifiek soort misdaad: de illegale handel in kunst en oudheden. Naar deze soort illegale handel is nog nauwelijks onderzoek gedaan terwijl het bij uitstek een handel is die gekenmerkt wordt door contacten tussen legaal en illegaal. Tijhuis interviewde kunsthandelaren, museum conservatoren en archeologen uit Nederland, Frankrijk, Groot-Brittannië, de VS, Thailand, Cambodja, Indonesië en Vietnam. Daarnaast bestudeerde hij gegevens van de politie en douane in verschillende landen en berichten in de media over deze handel.

Doorsluizen van misdaad

Tijhuis ontwikkelde een model waarmee het witwassen van transnationale misdaad begrepen kan worden. Hij noemt dit het sluismodel (lock-model) omdat het proces begrepen kan worden als een schip dat door een sluis gaat. De sluisfunctie kan vervuld worden door bepaalde individuen, legale organisaties, landen (zogenaamde jurisdicties) of combinaties hiervan.

In het voorbeeld van Cornelius M. zijn het vooral de kenmerken van Nederland en België als jurisdictie die het witwassen mogelijk maken. Het gaat dan om een gebrekkige wetgeving en opsporing. Hierdoor kan de stroom aan gestolen voorwerpen vrij eenvoudig weer in de legale handel gebracht worden. Het omgekeerde doet zich bijvoorbeeld voor bij de grootschalige handel in (onbelaste) sigaretten. Deze worden uitgevoerd naar landen waar de belastingheffing op sigaretten eenvoudig ontweken kan worden. Vervolgens worden de sigaretten ‘zwart’ door verhandeld aan afnemers in landen met hoge accijns op sigaretten zoals Groot-Brittannië.

Een van de bekendste Nederlandse roven: Zeegezicht bij Scheveningen van Vincent van Gogh. Op zes december 2002 klommen dieven via het dakraam het Amsterdamse Van Gogh-museum binnen en stalen behalve het zeegezicht ook ‘Het uitgaan van de Hervormde Kerk bij Nuenen’. De ladder die de misdadigers gebruikten stond al dagenlang voor de pui van het museum. Bron: Mare september 2006

Bloeddiamanten

Bij de handel in bloeddiamanten functioneren de handelaren zelf als sluis. Deze handel was vooral in de jaren ’90 een groot probleem. Bloeddiamanten zijn diamanten die afkomstig zijn uit bepaalde oorlogsgebieden en die gebruikt worden om deze oorlogen te financieren. De handel in deze diamanten is verboden maar wordt vaak op tamelijk eenvoudige wijze omgezet in legale handel.

De handelaren kunnen hier als sluis functioneren door verschillende handelingen te combineren. Ze voeren de diamanten in uit oorlogsgebieden, mengen ze met de legale voorraad en regelen valse certificaten. Iets soortgelijks gebeurt in de wapenhandel. Daar zorgen handige tussenpersonen voor het verbinden van legale verkopers (m.n. wapenproducenten in Europa en de VS) met illegale afnemers. Dit gebeurt dan bijvoorbeeld door het regelen van valse eindgebruikercertificaten. Dat zijn certificaten waarmee een land verklaart dat het de eindafnemer is van een bepaalde lading wapens.

Grensoverschrijdende of transnationale misdaad kan dus inderdaad witgewassen worden. Individuen, organisaties, landen, of combinaties hiervan, functioneren als een sluis waardoor transnationale misdaad witgewassen wordt of legale handel omgezet wordt in illegale handel. De grenzen tussen onder- en bovenwereld zijn niet zo gescheiden als we dachten: soms gaan ze moeiteloos in elkaar over.

Bron: A.J.G. Tijhuis (2006) Transnational crime and the interface between legal and illegal actors – The case of the illicit art and antiquities trade. Wolf Legal Publishers, Nijmegen.

Dr. mr. Edgar Tijhuis voerde zijn promotieonderzoek uit op het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) in Leiden. Hij werkt als advocaat bij Pontius Advocaten in Amsterdam en is daarnaast verbonden aan het NSCR waar hij verschillende publicaties over transnationale misdaad voorbereidt.

Dit artikel is een publicatie van Kennislink/NSCR.
© Kennislink/NSCR, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 januari 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.