Je leest:

Ultrageluid maakt lokale chemotherapie mogelijk

Ultrageluid maakt lokale chemotherapie mogelijk

Auteurs: en | 24 februari 2011

Een slimme combinatie van ultrageluid, temperatuurgevoelige nanodeeltjes en MRI maakt het mogelijk om medicijnen tegen kanker lokaal in een tumor af te leveren. Dat het principe werkt, bewees een team van de TU Eindhoven en Philips. Het team heeft goede hoop dat deze methode zal leiden tot een effectievere chemotherapie met minder bijwerkingen.

Chemotherapie tegen kanker is berucht om de nare bijwerkingen, zoals misselijkheid en haaruitval. Die bijwerkingen zijn onlosmakelijk verbonden met de werking van ‘chemo’: de werkzame stoffen, cytostatica, worden opgenomen in het inwendige van de tumorcel en verhinderen dat deze zich deelt. Helaas hebben cytostatica ook een giftige uitwerking op gezonde cellen in bijvoorbeeld de darm, haarzakjes, beenmergcellen (waar bloedcellen worden aangemaakt) en geslachtsorganen. Met respectievelijk misselijkheid, haaruitval, bloedarmoede of een slecht functionerend immuunsysteem tot gevolg.

Borstkankerpatiënten die chemotherapie hebben gekregen, rapporteren regelmatig geheugen- en concentratieproblemen.

Nanodeeltjes voor chemotherapie

Er wordt dan ook naarstig gezocht naar een manier om de chemotherapie alleen lokaal toe te passen. Dat zou de bijwerkingen kunnen reduceren en een effectievere aanval op de kankercellen mogelijk maken. Een veelbelovende strategie is het gebruik van een soort nanocapsules die hun inhoud alleen in een specifieke omgeving, met name bij een bepaalde temperatuur, lozen. Nanodeeltjes worden al gebruikt voor chemotherapie: de nanocapsules met medicatie hopen zich op in de tumor, waar het medicijn over een lange periode geleidelijk vrijkomt.

“Een voordeel van het gebruik van nanodeeltjes voor chemotherapie is bijvoorbeeld dat het medicijn niet meer in het hart terechtkomt”, zegt Holger Grüll, hoogleraar aan de TU Eindhoven en werkzaam bij Philips Research. “Maar doordat de medicatie nu langzaam vrijkomt, is het effect op de tumor niet optimaal.” Grüll publiceert, samen met collega’s van Philips en twee promovendi van de TU/e, Mariska de Smet en Nicole Hijnen, volgende week een artikel in de Journal of Controlled Release, waarin ze een snelle afgifte van een medicijn in een met ultrageluid verwarmde tumor beschrijven.

Prof. Holger Grüll en zijn promovendi Nicole Hijnen (links) en Mariska de Smet.
Bart van Overbeeke

“We zijn erin geslaagd om hittegevoelige nanodeeltjes te ontwikkelen die een medicijn tegen kanker kunnen bevatten", vertelt Grüll. "De nanodeeltjes gaan alleen open als ze in een omgeving komen met een temperatuur boven 42 graden. Dat betekent dat we, door gericht tumoren te verwarmen met ultrageluid, in korte tijd een grote hoeveelheid van het medicijn in de tumor kunnen laten vrijkomen. In de MRI-scanner kunnen we dat proces tot in detail volgen.” Een doorbraak, volgens Grüll, al is het onderzoek nog in de zogeheten preklinische fase en moet de werkzaamheid van de therapie nog op mensen worden getest.

Verwarmen met geluidsgolven

Grüll: “Het idee van temperatuursafhankelijke medicijnafgifte is al in 1978 voorgesteld, maar het heeft lang geduurd voor het juiste materiaal voor de deeltjes was gevonden. Bovendien was het nog niet mogelijk om van buiten het lichaam tumoren te verwarmen.” Tot voor kort paste men zogeheten RF-ablatie toe om tumoren te verwarmen. Hierbij wordt een naald in de tumor gebracht die radiofrequente signalen uitzendt, waardoor het omliggende tumorweefsel wordt verhit en bij hoge vermogens zelfs kapotgemaakt.

RF-ablatie is een heel precies werkje. De naald moet precies die stukjes weefsel verwarmen die verwijderd moeten worden.
Society of Interventional Radiology

“RF-ablatie heeft als nadeel dat het invasief is: je moet een naald bij de patiënt inbrengen", zegt Grüll. "Daarbij heb je weinig controle over hoe het weefsel opwarmt. Daarom gebruiken wij gericht ultrageluid voor de opwarming. Hiermee kunnen we zonder problemen tot diep in het lichaam komen.” Alleen bot- en longweefsel is lastig te bereiken met ultrageluid. Dit komt doordat de geluidsgolven de neiging hebben te weerkaatsen op overgangen tussen weefsel van hoge en lage dichtheid.

De ultrageluidtechniek is gebaseerd op hetzelfde principe als de bekende zwangerschapsecho, alleen ligt het vermogen een stuk hoger en worden de geluidsgolven in één punt gefocusseerd. Het apparaat dat het ultrageluid opwekt, de transducer, is ingebouwd in de MRI-scanner. “Met de scanner bepalen we de locatie van de tumor, zodat het ultrageluid daar precies op kan worden gericht. Bovendien kunnen we met MRI direct zien wat de temperatuur is van het weefsel en of wel de hele tumor wordt verwarmd.” De patiënt zou hiervoor wel gedurende de hele behandeling (minstens een half uur) in de scanner moeten blijven liggen.

Contrastmiddel maakt zichtbaar

Het worden spannende tijden als échte patiënten aan de nieuwe techniek onderworpen worden.
pixieclipx, Flickr.com

Grüll en collega’s gebruikten nog een handige truc: ze stopten niet alleen medicijnen in de nanodeel, maar ook een contrastmiddel voor de MRI-scanner. “Dat is echt nieuw", zegt Grüll. "Het betekent dat we letterlijk kunnen zien waar in de tumor de nanodeeltjes opengaan en het medicijn samen met het contrastmiddel vrijkomt. En we kunnen ook zien hoeveel geneesmiddel er vrijkomt. Soms zit er een dode kern in de tumor waar nauwelijks bloed doorheen stroomt. Op deze plekken komt minder medicijn terecht, maar dat zien we meteen op het beeld.” Dat is een belangrijke stap, want zonder deze truc is heel lastig te meten hoeveel van het medicijn in de tumor terecht komt.

Grüll laat twee MRI-plaatjes van een tumor naast elkaar zien. Ze hebben vrijwel exact dezelfde vorm, terwijl op de één de hoeveelheid contrastmiddel te zien is en op de afbeelding ernaast de temperatuur: een teken dat het principe werkt. Grüll heeft op basis van deze ‘proof-of-concept’ hoge verwachtingen: “Het lijkt me realistisch om te verwachten dat we met deze methode minstens een tien maal zo hoge dosis medicatie bij de tumor kunnen afleveren dan bij conventionele therapie. Dat betekent dat de arts de totale dosis kan verlagen, zodat er minder bijwerkingen optreden.”

Bron:

M. de Smet, Magnetic resonance imaging of high intensity focused ultrasound mediated drug delivery from temperature-sensitive liposomes: An in vivo proof-of-concept study, Journal of Controlled Release 150 102-110 (28 februari 2011) doi:10.1016/j.jconrel.2010.10.036

Lees meer over kankertherapie met nanodeeltjes op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/nanodeeltjes/kanker/index.atom?m=en", “max”=>"10", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van Cursor.
© Cursor, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 24 februari 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.