Je leest:

Tweede zwart gat in melkwegkern

Tweede zwart gat in melkwegkern

Auteur: | 10 november 2004

Dat onze melkwegkern een gigantisch zwart gat herbergt, daar twijfelen sterrenkundigen niet meer aan. Maar twéé? Jean-Pierre Maillard van het Franse Astrofysisch Instituut spoorde het tweede op.

De twee zwarte gaten in de melkwegkern zijn niet even groot, laat dat alvast gezegd zijn. Hét zwarte gat in onze melkweg is Sagittarius A*, een heldere radiobron in het hart van de melkweg. Deze joekel is tegen de drie miljoen keer zo zwaar als onze zon. Maillard en zijn team ontdekten IRS 13E, een ‘kleiner’ zwart gat van 1300 zonsmassa’s dat langzaamaan naar het centrale zwarte gat spiraalt. Op dit moment cirkelt IRS 13 op drie lichtjaar van het centrale zwarte gat.

Maillard’s team kwam IRS 13E op het spoor tijdens onderzoek naar een heldere plek in de melkwegkern, IRS 13. Voorheen dachten sterrenkundigen dat dit maar één voorwerp was, maar Maillard’s collega’s wisten met grof waarneemgeweld het beeld scherp te krijgen. Waarnemingen met het Gemini observatorium, de Hubbletelescoop, de röntgensatelliet Chandra, de Canadees-Franse Hawaiï-telescoop CFHT en de Very Large Array lieten zien dat IRS 13 bestaat uit 7 grote, heldere sterren die om een achtste massa draaien.

Uit berekeningen blijkt dat die onzichtbare massa 1300 keer zo zwaar is als onze zon – een zwart gat dus. Naast de invloed op de banen van zijn begeleiders zendt het zwarte gat in de cluster ook röntgenstraling uit, waarschijnlijk doordat interstellair gas in het gat valt en daarbij enorm verhit raakt. Bij die verhitting komt röntgenstraling vrij.

Opname van de sterren rond IRS 13E. Het zwarte gat zelf is niet zichtbaar, maar uit berekeningen aan de baan van de sterren eromheen konden Jean-Pierre Maillard en zijn team afleiden dat in het hart van deze minicluster een zwart gat van 1300 zonsmassa’s zwaar huist. bron: Gemini Observatorium/AURA

Maillard’s zwarte gat zal voorlopig nog niet opgaan in het centrale zwarte gat, Sagittarius A*. Het gat zal zijn zeven begeleiders zelfs overleven: op basis van hun grootte en precieze kleur voorspelt Maillard dat de begeleiders zullen opbranden (en misschien zelf zwarte gaten worden) vóór IRS 13E aan het eind van zijn reis komt. Die reis begon volgens de onderzoekers verder van de melkwegkern af. Daar, buiten de sterke zwaartekracht van Sagittarius A*, kunnen grote sterren zoals in deze cluster zich ongestoord vormen.

Missing link

De meeste zwarte gaten in het heelal zijn maar een paar keer zo zwaar als de zon. Ze ontstaan als reuzensterren aan het eind van hun leven ontploffen. De buitenlagen van de ster schieten de ruimte in, terwijl de kern door de explosie wordt samengeperst. Als er maar genoeg massa in een klein gebied komt, kan zelfs het licht niet meer aan de enorme zwaartekracht ontsnappen en vormt zich een zwart gat.

Tot een paar jaar geleden waren er maar twee smaken zwarte gaten: kleintjes van een paar zonsmassa’s en superzware varianten die in de kern van sterrenstelsels huizen. Die supermassive black holes wegen miljoenen keren meer dan onze zon. Sterrenkundigen denken dat deze supermassives zijn gevormd doordat veel kleinere gaten samensmelten tot een grotere. Maar waar zijn dan de zwarte gaten die tussen de twee uitersten in schommelen? In 2000 vonden sterrenkundigen eindelijk zo’n ‘missing link’. Martin Ward en zijn collega’s van de universiteit van Leicester zagen in in het naburige sterrenstelsel M82 een zwart gat van 500 zonsmassa’s. Geen enkele losse ster kan in één keer zo’n zwart gat vormen – de zwaarste sterren wegen maar 100 tot 120 zonsmassa’s – dus moest dit monster wel door versmelting zijn ontstaan. De vondst van Maillard en zijn team in onze eigen melkweg is waarschijnlijk ook in delen ontstaan. IRS 13E zou daarmee de rest zijn van een sterrencluster uit een ander deel van de melkweg.

bron: Astronomy and Astrophysics, Volume 423, pgs 155-167(2004)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 november 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.