Je leest:

Turbulentie in de Melkweg

Turbulentie in de Melkweg

Auteur: | 13 april 2004

De sterren die nu in de buurt van de zon staan, waren vroeger verspreid over een groot deel van ons Melkwegstelsel. Astronomen zijn erin geslaagd de film terug te draaien.

Meer dan duizend nachten observeren met twee telescopen in Chili en Frankrijk, aangevuld met satelliet-gegevens, waren nodig om van 14.000 sterren in de omgeving van de zon de exacte snelheid en bewegingsrichting te bepalen. Met die gegevens konden astronomen uit Denemarken, Zweden en Zwitserland de grillige banen berekenen die ze om het centrum van ons Melkwegstelsel beschrijven.

Artistieke weergave van de baan van de zon in de Melkweg en de 14.000 sterren die nu in de buurt van de zon staan. (alle overige sterren zijn voor de duidelijkheid weggelaten)

Ook de zon beweegt in een ongeveer cirkelvormige baan met een straal van 30.000 lichtjaar rond het centrum van de Melkweg, waarbij hij 250 miljoen jaar over een rondje doet. De veronderstelling dat de miljarden sterren in de Melkweg ordelijk hun rondjes rond het centrum draaien, als recreatie-schaatsers op een kunstijsbaan, klopt niet. Uit dit onderzoek blijkt dat de ster-populatie meer lijkt op een meute ijshockeyers.

Het project om een vrijwel volledige atlas van sterren in de zonsomgeving te maken loopt al zo’n twintig jaar. Een belangrijke stap was de lancering van de Hipparcos-satelliet, die voor het eerst van een groot aantal nabije sterren de afstand en de transversale snelheid (loodrecht op de kijkrichting) kon meten.

Het ontbrekende puzzelstuk was nog de radiele snelheid (van ons af of naar ons toe) die te bepalen is door de rood- of blauw-verschuiving van het spectrum van diezelfde sterren te meten, en dat is wat nu door de twee aardse telescopen gedaan is.

Een ster in onze Melkweg ‘voelt’ voornamelijk het zwaartekrachtsveld van alle materie in de Melkweg gezamenlijk, en komt maar heel zelden zo dicht bij een andere ster dat die individuele onderlinge aantrekkingskracht belangrijk wordt. Dit betekent dat als op zeker moment de plaats en snelheid van een ster in drie dimensies bekend zijn, z’n baanbeweging over honderden miljoenen jaren, zowel in het verleden als in de toekomst, met grote waarschijnlijkheid te berekenen is.

De beweging in de afgelopen 250 miljoen jaar van de 14.000 sterren die nu in onze buurt staan. De gele stip is de zon. Klik op de afbeelding om de bewegende versie te zien.

Het resultaat van die berekening voor de 14.000 onderzochte sterren laat zien dat onze huidige buren uit allerlei uithoeken van de Melkweg afkomstig zijn. (uit ander, Nederlands onderzoek is zelfs gebleken dat sommige sterren in andere sterrenstelsels dan de Melkweg ontstaan moeten zijn).

Op het eerste gezicht lijkt de animatie er op te wijzen dat het in de omgeving van onze zon steeds drukker wordt, maar dat is puur een selectie-effect. Hoewel alle afgebeelde sterren zich rond de zon verzamelen, waren er 250 miljoen jaar geleden statistisch evenveel sterren die zich toen van de zon af begonnen te bewegen. Maar die vallen per definitie buiten de horizon van dit onderzoek omdat ze inmiddels te ver weg zijn.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 13 april 2004
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.