Je leest:

Trekvogels draaien zinloze rondjes

Trekvogels draaien zinloze rondjes

Auteur: | 17 februari 2001

Tijdens donkere nachten, als navigatie op de sterren onmogelijk is, cirkelen trekvogels boven de Noordzee soms tientallen minuten boven hel verlichte boorplatforms. Daarmee verspillen ze kostbare energie.

Het viel ecoloog Frank van de Laar telkens weer op dat er vogels rond boorplatforms zwermden toen hij in opdracht van de NAM keek of boorplatforms wellicht invloed hadden op vogels. ‘Ja, dat zien we wel vaker’, beaamden medewerkers van de Nederlandse Aardolie Maatschappij de waarnemingen. Reden genoeg voor de NAM om Van de Laar opdracht te geven uit te zoeken of trekvogels zich wellicht oriënteren op stilstaande lichten op zee.

En dat doen ze. Van de Laar vond dat tijdens nachten waarbij negentig procent van hemel met wolken bedekt was, honderden tot duizenden vogels rond een Noordzee-platform cirkelden. Van de Laar: ‘Het gaat om tientallen soorten: ik heb veel lijsterachtigen gezien, kramsvogels, merels en roodborsten. Maar ook steltlopers, wintertalingen en smienten.’

Tienduizenden

Van de Laar heeft zesentachtig keer de hemel boven verschillende boorplatforms bestudeerd en gedurende tweeëntwintig nachten zwermden er tientallen tot tienduizenden vogels rond. Tijdens zes nachten draaiden er maar liefst duizenden tot tienduizenden vogels rondjes om het platform. ‘Maar als de wolken wegtrekken’, relativeert Van de Laar, ‘dan zijn de vogels vrij snel weg.’

‘s Nachts navigeren vogels normaal op de sterrenhemel, maar als de bewolking te dicht is, dan kan dat niet. Sommige vogels houden onder die omstandigheden een bepaalde koers aan ten opzichte van het aardmagnetisch veld. Maar de meeste trekvogels vliegen in het pikkedonker gewoon rechtuit, ze proberen hun eerder gezette koers aan te houden. Als ze dan een verlicht boorplatform tegenkomen, gaat het mis. Van de Laar: ’Instinctmatig vliegen ze op het kunstlicht af en blijven daar een tijdje omheen cirkelen. Het is moeilijk om te zeggen hoe lang de vogels om een platform heen blijven zwermen. Maar door het gedrag van kleine groepen vogels te bestuderen, die beter te volgen zijn, kom ik op zo’n twintig tot dertig minuten. Dat is mijn best mogelijke gok.’

Alle energie die de vogels verdoen met het zinloze draaien van rondjes is natuurlijk niet meer beschikbaar om naar hun overwinteringsgebied te vliegen. De platforms zouden zo dus wel eens een negatieve invloed op de trekvogel-ecologie kunnen hebben. ‘Bovendien’, zo zegt Van de Laar, ‘omdat het instinctmatig gedrag is, zullen de vogels als ze van het ene platform vandaan komen, bij de volgende precies hetzelfde doen. En op de Noordzee staan ongeveer honderdzestig boortorens.’

Dr. Marcel Klaassen van het NIOO onderschrijft voorzichtig de conclusie van Van de Laar. ‘Een extra vliegtijd van dertig minuten kan voor een deel van de vogels van groot belang zijn’, zegt de ecoloog. ‘Vliegen is energetisch gezien nu eenmaal een dure bezigheid, en de extra tijd zou enige vogels de kop kunnen kosten.’

Maar Klaassen schreeuwt geen moord en brand. ‘Van vuurtorens is bekend dat vogels er door gedesoriënteerd raken, het fenomeen is dus niet nieuw. Bovendien zullen vogels door het almaar toenemend diffuus licht op de wereld steeds minder last hebben van de lichtvallen.’

Simpele oplossing

Gelukkig heeft Van de Laar de – voor de hand liggende – oplossing voor het probleem. Van de Laar: ‘In mijn onderzoek heb ik de verlichting van de platforms gevarieerd. Als de felle natriumverlichting uitgaat, dan zijn binnen enkele minuten alle vogels vertrokken. Het mooie voor de NAM is dat als de minimale verlichting aanblijft die nodig is om de veiligheid van het personeel te garanderen, de vogels wegblijven. De oplossing is dus simpel, alleen de minimale verlichting aan.’

Oliemaatschappijen als de NAM kunnen met relatief eenvoudige maatregelen het negatieve effect van de platforms op de vogeltrek teniet doen. Maar over twee ontwikkelingen maakt Van de Laar zich nog zorgen.

Windmolenparken in zee zullen gevolgen hebben voor de vogeltrek, dat kun je afleiden uit mijn onderzoek. Iets verder in de toekomst liggen er plannen voor een tweede Schiphol in zee. Met mijn onderzoek in de hand, kun je ervanuit gaan dat zo’n vliegveld veel vogels zal aantrekken. Het zal de vogeltrek zeker verstoren.

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 17 februari 2001

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.