Je leest:

Toch planeten in sterrenhopen

Toch planeten in sterrenhopen

Drie planeten ontdekt in Messier 67

Auteur: | 15 januari 2014

Astronomen hebben drie planeten ontdekt die rond sterren van de sterrenhoop Messier 67 draaien. Hoewel inmiddels al van meer dan duizend planeten buiten het zonnestelsel het bestaan is bevestigd, is slechts een handjevol daarvan in sterrenhopen aangetroffen. Opvallend is dat een van de nieuwe exoplaneten rond een ster draait die bijna in alle opzichten identiek is aan onze zon.

Duidelijk is dat ook buiten ons zonnestelsel heel veel planeten voorkomen. Deze exoplaneten worden verspreid over de hemel aangetroffen bij sterren van de meest uiteenlopende leeftijden en chemische samenstellingen, maar binnen sterrenhopen zijn tot nu toe maar weinig planeten ontdekt. Dat is bijzonder vreemd, omdat bekend is dat de meeste sterren in zulke groepen worden geboren. Astronomen begonnen zich al af te vragen of planeetvorming in sterrenhopen wellicht anders verloopt dan elders, en dit de vreemde schaarste zou kunnen verklaren.

Sterrenhoop messier 67
Sterrenhoop Messier 67.
ESO/Digitized Sky Survey 2/Davide De Martin

Anna Brucalassi van het Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik in Garching, Duitsland, is hoofdauteur van het onderzoek wilde daar samen met haar team het fijne van weten. “In de sterrenhoop Messier 67 zijn alle sterren ongeveer van dezelfde leeftijd en samenstelling als de zon. Dit maakt hem tot een perfect laboratorium om te onderzoeken hoeveel planeten in zo’n drukke omgeving ontstaan, en of dat bij voorkeur bij zwaardere of lichtere sterren gebeurt.”

Het team heeft metingen gedaan met HARPS, een instrument van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ESO speciaal voor het opsporen van exoplaneten. Het apparaat is gemonteerd op de 3,6-meter grote telescoop van de La Silla-sterrenwacht. De resultaten werden aangevuld met waarnemingen van diverse andere sterrenwachten. De astronomen namen, over een periode van zes jaar, een selectie van 88 sterren in Messier 67 waar. Daarbij werd gelet op de kleine karakteristieke bewegingen naar ons toe en van ons af die een ster vertoont als er een planeet omheen draait.

Zwakke signalen

De sterrenhoop Messier 67 staat op een afstand van ruim 2500 lichtjaar in het sterrenbeeld Kreeft en telt ongeveer vijfhonderd sterren. Veel van deze sterren zijn zwakker dan de sterren die normaal gesproken het doelwit zijn van de jacht op exoplaneten. De detectie van de zwakke signalen van mogelijke planeten vergde dan ook het uiterste van HARPS.

Er werden drie planeten ontdekt: twee bij zonachtige sterren en een bij een rode reuzenster die in een later evolutiestadium verkeert. De eerste twee planeten hebben ongeveer een derde van de massa van Jupiter en cirkelen in respectievelijk zeven en vijf dagen om hun moederster. De derde planeet heeft een omlooptijd van 122 dagen en is zwaarder dan Jupiter.

Artistieke weergave van exoplaneet in m67
Deze artistieke weergave toont een van de drie pas ontdekte planeten in de sterrenhoop Messier 67.

De eerste van deze planeten bleek om een opmerkelijke ster te draaien: een van de sterkst gelijkende dubbelgangers van de zon die tot nu toe zijn ontdekt. Het is voor het eerst dat in een sterrenhoop een dubbelganger van onze zon met een planeet is aangetroffen.

Hete Jupiters

Twee van de drie planeten zijn hete Jupiters – planeten die qua grootte vergelijkbaar zijn met Jupiter, maar op veel geringere afstand om hun moederster cirkelen en dus veel heter zijn. Alle drie bevinden ze zich dichter bij hun moederster dan de leefbare zone, waar vloeibaar water kan bestaan.

“Deze nieuwe resultaten laten zien dat planeten in open sterrenhopen ongeveer net zo talrijk zijn als rond eenzame sterren – maar ze zijn niet gemakkelijk te detecteren,” aldus Luca Pasquini van ESO en mede-auteur van het artikel. “De nieuwe resultaten zijn in tegenspraak met eerder onderzoek waarbij het niet lukte om sterrenhoop-planeten op te sporen, maar zijn in overeenstemming met een aantal andere, recentere waarnemingen. We blijven deze sterrenhoop waarnemen om te zien hoe sterren met en zonder planeten van massa en chemische samenstelling verschillen.”

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA).
© Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 15 januari 2014

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.