Je leest:

Thymus, immuunherstel en beenmergtransplantatie

Thymus, immuunherstel en beenmergtransplantatie

Auteur: | 10 maart 2000

Alles wordt groter als een kind ouder wordt: voeten groeien uit de schoenen, kleren van vorig jaar passen niet meer, en de koektrommel moet steeds een plank hoger staan. Het hart groeit, net als de longen, de maag, de hersenen. Toch doen niet alle organen aan deze groei mee. De thymus, een orgaantje dat achter het borstbeen ligt, wordt juist kleiner met de jaren. Het orgaantje bereikt zijn maximale omvang in het eerste levensjaar en neemt daarna geleidelijk in grootte af. Ook de werking stokt op den duur. En dat is jammer voor wie een beenmergtransplantatie moet ondergaan, meent promovendus Barbara Godthelp.

“Na het eerste levensjaar krimpt de thymus met drie procent per jaar. Het is zelfs de vraag of volwassenen nog wel een functionele thymus hebben”, zegt promovendus Barbara Godthelp. “Vooral in de vroege ontwikkeling speelt het orgaan een sleutelrol bij de opbouw van het afweersysteem. Heel simpel gezegd: voorlopercellen uit het beenmerg migreren naar de thymus, waar ze uitrijpen tot oneindig veel verschillende T-cellen. 99 Procent daarvan wordt direct weer afgebroken, omdat ze mogelijk lichaamseigen stoffen herkennen. De overblijvende T-cellen kunnen allerlei vreemde eiwitfragmenten herkennen en de drager ervan vervolgens aanvallen.”

Gelimiteerd repertoire

Bij volwassenen is het repertoire aan T-cellen zo compleet, dat het niet nodig is steeds nieuwe varianten te fabriceren. De thymus krimpt en gaat voor het merendeel uit vetweefsel bestaan. Voor een gezond persoon is dat geen probleem. Anders wordt het echter bij iemand die een beenmergtransplantatie heeft ondergaan: “Zo iemand begint qua afweer met een schone lei”, aldus Godthelp. “Het overgrote deel van de eigen afweercellen wordt vernietigd, net als het totale beenmerg. Uit donorbeenmerg moet vervolgens een nieuw immuunsysteem groeien. Bij zulke patiënten zie je eerst een periode waarin er geen T-cellen aantoonbaar zijn. Na enkele maanden is er een sterk gelimiteerd repertoire ontstaan. De cellen die je dan hebt zijn afkomstig van reeds geactiveerde T-cellen in het transplantaat die zich hebben vermenigvuldigd. Via deze thymus-onafhankelijke herstelroute ontstaan dus geen nieuwe T-celvariaties.”

Herstel van de T-celpopulatie na beenmergtransplantatie was tot nu toe vooral onderzocht bij volwassenen. Vanwege de rol van de thymus was er echter reden om aan te nemen dat het proces bij kinderen anders zou kunnen verlopen. Godthelp onderzocht dit in haar promotieonderzoek. Bij kinderen die vanwege leukemie of aangeboren afwijkingen aan het immuunsysteem een beenmergtransplantatie ondergingen, bekeek ze hoe snel er T-cellen verschenen en ook hoe het zat met de diversiteit van de cellen.

Inenting tegen tetanus

De eerste nieuw geselecteerde T-cellen verschenen pas na ongeveer drie maanden. De snelheid waarmee de nieuwe cellen verschenen nam gedurende het jaar toe; volgens Godthelp een teken dat de thymus beschadigd was geraakt door de bestraling en chemotherapie vóór de transplantatie, en zich in de loop van het jaar herstelde. Moleculaire analyses van de T-cellen lieten zien dat de diversiteit van de populatie in de loop van de tijd toenam en na ongeveer een jaar weer normaal was.

De promovendus gebruikte een inenting tegen tetanus om te testen of er antigeenspecifieke T-cellen aanwezig waren. Tien weken na de transplantatie reageerde het immuunsysteem van de patiëntjes nog niet op de vaccinatie, een teken dat er vrijwel geen T-cellen aanwezig waren die de tetanusantigenen konden herkennen. Na een jaar was er bij de meerderheid wel een normale immuunrespons op de tetanusprik waarneembaar. Een vergelijking van de reagerende T-cellen met donorcellen onthulde dat ze vrijwel zeker via de thymus waren ontstaan en dus niet afstamden van cellen die de donor in reactie op een eerdere vaccinatie had aangemaakt.

Sleutelrol in immuunherstel

De studies van Godthelp tonen aan dat de thymus een sleutelrol speelt in het immuunherstel van kinderen die een beenmergtransplantatie hebben ondergaan. Dat biedt misschien mogelijkheden om dit herstel te versnellen: “Als je de activiteit van de thymus zou kunnen verhogen, bekort je daarmee de kwetsbare periode. Manipulatie met hormonen of met fysiologisch zink zou de thymusfunctie kunnen verbeteren, wellicht ook bij volwassenen. In mijn onderzoek is dat echter niet aan de orde gekomen.”

Godthelp verdedigde haar proefschrift ‘T cell immune reconstitution after allogeneic bone marrow transplantation in children’ op 8 maart 2000. Promotor was prof. dr. J.M.J.J. Vossen (Kindergeneeskunde).

Dit artikel is een publicatie van Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).
© Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 maart 2000

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.