Je leest:

Thuistrials

Thuistrials

Auteur: | 5 juni 2017
iStockphoto

Veel proefpersonen zijn het grootste deel van de tijd gewoon thuis. Hoe kun je gewenste en ongewenste effecten dan meten? Apps voor de mobiele telefoon bieden uitkomst.

Stel, een onderzoeker gaat binnenkort een dermatologisch onderzoek beginnen naar een nieuwe gel tegen eczeem. Dat betekent voor de patiënt: eenmaal daags smeren met de bewuste gel of een placebo en dat vier weken lang. De patiënten moeten regelmatig naar het onderzoekscentrum komen om metingen te laten verrichten en foto’s te nemen. Op die manier is in een onderzoekssetting het effect van de behandeling goed te documenteren en aan te tonen.

Maar wat gebeurt er thuis?

Alhoewel zwaar wordt ingezet op goede meetmethoden in het onderzoeksinstituut heeft deze opzet nadelen. De patiënten komen vaak niet meer dan 1 tot 2 keer per maand bij de onderzoeker. Daarnaast is het bezoekje maar een heel kleine momentopname van het leven van een patiënt. Als onderzoeker wil je eigenlijk ook in de tussenperiode zoveel mogelijk informatie verkrijgen over het effect en de bijwerkingen van het middel. Verder is het niet zeker of de patiënt zich aan het voorgeschreven protocol houdt en, in het bijzonder voor dermatologische studies, of dagelijks de gel wordt opgebracht.

Uit onderzoek blijkt dat slechts de helft tot tweederde van alle patiënten instructies met betrekking tot medicatiegebruik correct naleven. Voor inname of aanbrengen van medicatie kan dat grote invloed hebben op de uitkomsten van het onderzoek. De vraag die wij ons bij het onderzoekscentrum CHDR drie jaar geleden dan ook stelden was: hoe kunnen wij gewenste en ongewenste effecten op een eenvoudige manier meten in de thuissetting?

Het antwoord is voor de hand liggend, tegenwoordig heeft bijna iedereen een heel nauwkeurige meetapparaat bij zich: de mobiele telefoon. En dat 24 uur per dag, zeven dagen in de week. Samen met een bevlogen geneeskundestudent uit Leiden gingen we zelf apps ontwerpen, bouwen en testen.

Monitoren en testen via apps

Een dermatologisch onderzoek leent zich uitstekend voor allerlei eenvoudige metingen via de mobiele telefoon: patiënten kunnen foto’s maken van de aangedane huid en ze kunnen aangeven hoeveel last ze hebben van een bepaald symptoom, zoals jeuk. Deze gegevens kunnen dagelijks nauwkeurig gemeten en verzameld worden. Ook kan een app de patiënten eraan herinneren dat ze de gel moeten gebruiken.

App om thuis mee te doen aan huidonderzoek.
CHDR, Leiden

Vooral bij lokale therapie met gels, zalven en crèmes is dit een groot voordeel. De patiënt stelt aan het begin van de studie zelf in op welke tijd van de dag hij of zij de medicatie wil aanbrengen. Elke dag geeft de app een reminder. De pop-up melding blijft zich elke 30 minuten herhalen totdat de persoon aangeeft dat de medicatie is aangebracht. Als bewijs wordt een foto gemaakt van de huid met de gel. De gegevens worden vervolgens gecodeerd doorgestuurd naar ons onderzoeksinstituut en daar veilig opgeslagen. De onderzoekers kunnen de patiënten in real-time volgen en contact opnemen als ze zien dat er dagenlang niets wordt geregistreerd in de app.

De ervaringen in de eerste vier studies naar verschillende dermatologische aandoeningen, waaronder eczeem en wratten, zijn heel overtuigend. Gegevens van de eerste 150 patiënten laten zien dat de smeertrouw (of de instructies in het protocol worden gevolgd) gemiddeld boven de 92% ligt. Dit is niet alleen een fraai resultaat, ook de proefpersonen zelf geven positieve feedback. Ruim 94% van de patiënten bevestigt dat ze de voorkeur geven aan de app boven een papieren-dagboek. Vooral omdat ze het eenvoudiger vinden om de gegevens digitaal bij te houden. Ruim tweederde van de patiënten zegt dat de reminderfunctie zinvol is. Ook al zijn dit nog eerste stappen, dit is veelbelovend voor de toekomst.

Smartphonerevolutie

In het medisch-wetenschappelijke onderzoek gaat de technische revolutie door smartphones veel veranderen. Op dit moment testen we andere sensoren en apparaten, zoals een tremor-app voor patiënten met de ziekte van Parkinson, een hartpleister met elektrodes die via de telefoon continu hartfilmpjes kan maken, een bewegingsmeter om na een heupoperatie het herstel te volgen met een dagboekfunctie waarmee de patiënt kan bijhouden welke activiteit wanneer wordt uitgevoerd.

De technologische vooruitgang maar ook de acceptatie ervan maakt deze methodologie ook toepasbaar op heel grote schaal. Zo kunnen we relatief eenvoudig heel grote patiëntengroepen monitoren, wat de hoeveelheid onderzoeksgegevens vergroot en de representativiteit verbetert.

Daarbij is het belangrijk om de meetapparatuur uitgebreid te testen ofwel te valideren. Dit om zeker te zijn dat de gegevens kloppen, want de patiënt voert nu zelf de meting uit. Een nadeel is dat de omstandigheden van de metingen onbekend zijn en dat de situatie thuis minder gecontroleerd is dan in de kliniek.

Ook de analyse en interpretatie van de grote hoeveelheid gegevens die gegenereerd wordt, is nog lastig. Daarvoor bieden relatief nieuwe ontwikkelingen als big data-analyse op termijn een oplossing. Het voordeel voor patiënten is dat de onderzoeken eenvoudiger, niet-invasief en minder belastend zijn, en ze voortdurend ondersteund worden. Dat zal helpen om interventies beter te kunnen testen en meer kennis op te doen.

Hoe dan ook, smartphones en apps zijn een grote verrijking voor wetenschappelijke vraagstellingen waarbij wij nu nog aan het begin staan van de metingen in de thuissetting.

Lees het volgende artikel van het thema ‘Proeven met mensen’

Biobanken

Gerhard Zielhuis
Dit artikel is een publicatie van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.
© Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 05 juni 2017

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.