Je leest:

Tegendraadse exoplaneten ontdekt

Tegendraadse exoplaneten ontdekt

Auteur: | 20 april 2010

Planeten, die worden samen met hun ster gevormd in een ronddraaiende schijf van stof en gas. Ze draaien daarom mee met de as van de ster. Maar zes planeten die rond verre sterren draaien lappen die wetmatigheid aan hun laars: ze draaien tegen de stroom in. Tijd voor een herziening van de theorie?

Van een afstandje lijkt het erop dat een nieuwe vondst van het European Southern Observatory (ESO) de theorie over planeetvorming grondig op z’n kop zet. Volgens die theorie vormen planeten zich in een zonnestelsel ongeveer gelijktijdig met de geboorte van de ster waar ze omheen draaien. Beide ontstaan uit een draaiende wolk stof en gas. Door de draairichting van die wolk wordt bepaald welke kant de ster kiest om rond z’n as te draaien. Eventuele planeten draaien ‘met de stroom mee’ om de ster heen. Eerder werden er al exoplaneten1 ontdekt die deze regels aan hun laars lappen en verkeerd om draaien. Die werden toen afgedaan als toevallige rariteiten, iets zeldzaams zoals Neptunusmaan Triton, die tegen zijn planeet in draait. Maar ondertussen zijn er wel zes zware Jupiterachtige planeten ontdekt die op diezelfde manier ‘spookrijden’. Wat is er aan de hand?

Zes nieuw ontdekte ‘hete Jupiters’ van ESO. Alleen de planeet rechtsonder draait in de gebruikelijke richting om zijn ster heen. De pijl geeft de draairichting van de ster aan.
A. C. Cameron, ESO

De tegendraadse exoplaneten zijn allemaal zware planeten die in een baan dicht bij hun ster draaien. Dat is niet heel verwonderlijk, omdat de technieken waarmee exoplaneten gevonden worden het meest gevoelig zijn voor dat soort planeten. Zware planeten kunnen volgens de bestaande modellen van planeetvorming alleen diep in hun jonge zonnestelsel ontstaan, zo ongeveer waar Jupiter en Saturnus zich in ons zonnestelsel bevinden. Deze zware planeten moeten na hun vorming dus in de richting van hun ster gereisd zijn. Dat kan gebeuren door wrijving met restjes van de gas- en stofschijf waarin de planeten geboren worden. Maar dat verklaart niet hoe de planeten aan hun vreemde omgekeerde baan komen.

Om de baan van een planeet om te keren is meer nodig dan een beetje wrijving. Er zijn eigenlijk maar twee manieren denkbaar: een krachtige botsing tegen een snel object van buiten het zonnestelsel, waardoor de planeet als een biljartbal van baan verandert, of een jarenlange sterke invloed van de zwaartekrachtsvelden van andere planeten. De kans op het eerste is piepklein, en het tweede is een proces dat honderden miljoenen jaren duurt.

De nieuwe exoplaneten zijn gevonden door de Wide Angle Search for Planets (WASP). Dit project bestaat uit twee observatoria, waarin acht groothoekcamera’s de nachtelijke hemel afspeuren op zoek naar exoplaneten. WASP is erg succesvol in het ontdekken van grote, vreemde exoplaneten.
WASP

Als de tweede oorzaak op deze vreemde exoplaneten van toepassing is, betekent dat slecht nieuws voor de speurtocht naar een broertje of zusje van de aarde. Kleine planeetjes zoals de onze zouden zich namelijk lastig staande kunnen houden in het geweld van grote zwaartekrachtvelden die elkaar beïnvloeden. Het kosmische biljart dat op die manier in gang wordt gezet zou kleine planeetjes genadeloos uit hun baan slaan – om op de ster te botsen, of tegen een grote planeet, of zelfs helemaal het planetenstelsel uit. Het zou zijn alsof Jupiter een komeet zou worden, die op hoge snelheid heel langzaam richting zon migreert. Bijzonder slecht nieuws voor de planeten die hij onderweg passeert.

Er zijn 472 exoplaneten bekend, waarvan een heel groot deel op de tegendraadse planeten lijkt: zware planeten die dicht om hun ster heen draaien. Maar je kunt op basis daarvan niet zeggen dat dit soort planeten heel veel voorkomt. De methodes die astronomen hebben om exoplaneten te ontdekken zijn erg gevoelig voor dit soort planeten, maar worden steeds geschikter om ook kleinere exoplaneten en planeten in een grotere baan om hun ster te detecteren. Hoewel aardachtige planeten zich dus waarschijnlijk niet samen met ‘hete Jupiters’ om een zon bewegen, zitten ze misschien wel veelvuldig in rustigere planetenstelsels die zich tot nu toe voor onze telescopen weten te verbergen. De zoektocht naar Aarde 2 kan daarom rustig verder gaan.

Meer over exoplaneten op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/exoplaneten.atom", “max”=>"15", “detail”=>"minder"}

1 Exoplaneten zijn planeten die op een andere ster dan onze zon draaien.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 april 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.