Je leest:

Tatoeage bestrijdt tumoren

Tatoeage bestrijdt tumoren

Auteur: | 2 september 2005

NKI-onderzoekers pionieren met een nieuwe DNA-vaccinatiemethode: tatoeage.

Het idee voor de tatoeage is toevallig ontstaan, vertelt prof. dr. John Haanen, internist-oncoloog. ‘Het ging heel grappig. De oio die het onderzoek heeft uitgevoerd, Adriaan Bins, fietst elke dag naar z’n werk. Hij kwam op het idee voor de tatoeage-techniek toen een tatoeage-shop openging op zijn fietstraject. Hij is een keer naar binnen gelopen en heeft een praatje gemaakt met de eigenaar. We hebben toen een tatoeage-apparaat geleend. Ik dacht eigenlijk dat het niks zou worden, we waren stomverbaasd toen we een hele goede immuunreactie kregen.’

Het tatoeëren van DNA blaast de bestrijding van virusziekten en tumoren met DNA-vaccins nieuw leven in. Onderzoekers van het Nederlands Kanker Instituut presenteren de nieuwe tatoeage-methode in Nature Medicine van 19 juni. Muizen die drie DNA-tatoeages kort na elkaar krijgen, ontwikkelen binnen twee weken een sterke immuunreactie tegen bijvoorbeeld het griepvirus of het papillomavirus dat baarmoederhalskanker veroorzaakt.

Normaal gesproken vindt DNA-vaccinatie plaats in een spier, het duurt dan vaak een of twee maanden voor het immuunsysteem reageert. ‘Maar een spier is natuurlijk helemaal niet bedoeld voor het opwekken van een immuunrespons’, zegt Haanen, laatste auteur van het Nature Medicine-artikel. ‘Immuuncellen moeten er speciaal naar toe komen, dat is een heel inefficiënt proces. Vandaar dat wij de huid, die een natuurlijke barrièrefunctie heeft, als doelweefsel hebben gekozen.’

Vlinder

De tatoeage werkt met een rij van elf naalden die ongeveer honderd keer per seconde op en neer gaan. Op de huid is vantevoren een ‘inkt’ van DNA-plasmides aangebracht. De naalden perforeren de huid een halve of één millimeter diep. Door de rij over het huidoppervlak te bewegen ontstaan duizenden tot tienduizenden ponsgaatjes waar DNA de huid binnendringt. ‘In plaats van dat er een prachtige vlinder ontstaat, wordt DNA zeer oppervlakkig in huid ingebracht.’

Zodra het DNA de huid binnendringt, nemen cellen het op, vertalen het naar eiwit en presenteren de peptiden op hun oppervlak. T-cellen herkennen de peptiden als lichaamsvreemd en gaan op zoek naar bron ervan. Dat is een tumor of een virus, afhankelijk van het type ingespoten DNA. Het voordeel van de huid is dat er veel verschillende soorten immuuncellen voorkomen, vooral Langerhans- en dermale dendritische cellen worden via de tatoeage-methode geprikkeld. Injectie in de huid leidt tot meer en snellere antigeenpresentatie dan het inspuiten van DNA in de spier.

DNA-vaccinatie verschilt van klassieke vaccinatie doordat geen eiwitfragmenten ingespoten worden maar DNA. Eiwitfragmenten prikkelen snel en efficiënt het immuunsysteem, zodat antilichamen onstaan. DNA-vaccinatie activeert ook T-cellen zodat de methode geschikt is voor het aanpakken van zowel virusziekten als tumoren.

Haanen denkt dat DNA-vaccinatie in te zetten is tegen hiv of malaria maar ook tegen diverse tumoren. Bijvoorbeeld bij de behandeling van huidkanker zou DNA-vaccinatie een rol kunnen spelen. Begin volgend jaar start het NKI klinische proeven met patiënten die lijden aan uitgezaaide huidkanker waarvoor geen behandeling meer mogelijk is. Deze experimenten zijn nodig om vast te stellen of de DNA-tatoeage veilig is, Haanen verwacht uiteindelijk meer van een DNA-vaccinatie in een vroeg stadium van kanker. Op die manier zou het immuunsysteem gestimuleerd kunnen worden nog kleine tumoren op te ruimen.

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 september 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.