Je leest:

Supernova op heterdaad betrapt

Supernova op heterdaad betrapt

Auteur: | 22 mei 2008

Door een gelukkig toeval hebben sterrenkundigen overal ter wereld begin dit jaar het begin van een supernova-explosie kunnen waarnemen (Nature, 22 mei). Supernovae – ontploffende sterren – zijn een zeldzaam verschijnsel: in elk sterrenstelsel vinden er slechts enkele van deze ontploffingen per eeuw plaats.

Omdat er zoveel verschillende sterrenstelsels zijn, worden er vanaf de aarde jaarlijks honderden supernovae waargenomen. Desondanks was het tot voor kort niet gelukt om het prille begin van zo’n explosie te zien. Daar is nu dus eindelijk verandering in gekomen: op 9 januari van dit jaar registreerde de Amerikaanse satelliet Swift een vijf minuten durende röntgenuitbarsting die het begin van supernova-explosie SN2008D aankondigde – opmerkelijk genoeg in een sterrenstelsel (NGC 2770) waarin een maand eerder ook al een andere supernova was verschenen. Dankzij dit toeval was Swift opnieuw op het stelsel gericht op het moment dat de nieuwe supernova verscheen.

Röntgen- (links) en UV-beeld (rechts) van voor en na de explosie van SN2008D. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Schokgolf

Direct na de ontdekking van de röntgenuitbarsting is een internationale waarneemcampagne gestart, waarbij tal van instrumenten zijn ingezet: van de ruimtetelescopen Hubble en Chandra tot de grote telescopen op Palomar Mountain (Californië) en Mauna Kea (Hawaï). Hiermee zijn voor het eerst waarnemingen van een supernova gedaan in de eerste uren na het begin van de ontploffing.

Supernova-explosies van dit type ontstaan als de kern van een zware ster zonder brandstof komt te zitten en instort tot een compacte neutronenster. Dit wordt gevolgd door een terugslag, waarbij een schokgolf door de buitenste gaslagen van de oorspronkelijke ster trekt en deze sterk verhit. Zo’n schokgolf doet er vele uren over voordat hij door het oppervlak van de ster heen breekt en een uitbarsting van röntgenstraling produceert – voor Swift precies op het juiste moment.

Dit artikel is een publicatie van Astronieuws.
© Astronieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 22 mei 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.