Je leest:

Supernova 2000 jaar oud

Supernova 2000 jaar oud

Een nagloeiende supernova blijkt veel jonger dan gedacht. RCW 86 is volgens waarnemingen met ESA’s XMM-Newton en NASA’s Chandra röntgensatellieten ontstaan tijdens een supernovaexplosie in 185 voor Christus. Chinese astronomen zagen die supernova als een nieuwe, heldere ster.

Volgens eerste auteur Jacco Vink van de Universiteit Utrecht was het al eens gesuggereerd dat RCW 86 de supernovarest is van de supernova uit 185 v. Chr., maar leveren de nieuwe data voor het eerst een sterk bewijs voor deze suggestie. De ontplofte ster staat op lichtjaar van de aarde – miljard kilometer ver – in het sterrenbeeld .

Als de brandstof van een ster aan het eind van zijn leven bijna op is, stort deze in elkaar en veroorzaakt een supernova die een heel melkwegstelsel kan overstralen. De explosie slingert de buitenste lagen van de ster de ruimte in en produceert zware schokgolven. De restanten van de ster worden tot miljoenen graden verhit en geven duizenden jaren lang röntgenstraling af. Hier de Krabnevel, die in 1054 ontstond bij een supernova op 6000 lichtjaar van de aarde. bron: ESO. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Vink en collega’s hebben supernovarest RCW 86 bestudeerd om vast te stellen wanneer de oorspronkelijke ster is geëxplodeerd. Ze hebben voor een gedeelte van de supernovarestant berekend hoe snel de ‘schil’ in RCW 86 beweegt. Ze hebben deze uitdijingssnelheid gecombineerd met de grootte van de supernovarest en op basis daarvan een schatting gemaakt van de leeftijd.

Volgens Vink’s berekeningen is RCW 86 2000 jaar oud. Eerder werd de leeftijd geschat op 10.000 jaar, maar het nieuwe onderzoek legt de link naar waarnemingen van Chinese (en mogelijk ook Romeinse) astronomen die in het jaar 185 A.D. de verschijning van een nieuwe, heldere ster registreerden. De Chinezen noteerden dat hij schitterde als een ster, maar niet bewoog. Dit duidt erop dat het waarschijnlijk geen komeet was. De ster deed er acht maanden over om uit te doven, wat in overeenstemming is met moderne observaties van supernova’s.

Oudste geregistreerde supernova, ontsluierd door XMM-Newton en Chandra. Dit gecombineerde beeld laat de uitdijende schijf zien die ontstond na de supernovaexplosie. Zowel XMM-Newton als Chandra toont lage-energie röntgenstraling in rood, gemiddelde in groen, en hoge energie in blauw. bron: ESA/XMM, NASA/CXC, Universiteit van Utrecht (J.Vink). Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

De lagere leeftijdsinschatting volgt direct uit een hogere uitdijingssnelheid. Door de energieverdeling van de röntgenstraling te bestuderen, een techniek die spectroscopie heet, ontdekten Vink en zijn team dat de röntgenstraling wordt opgewekt doordat hoge-energiedeeltjes door een magnetisch veld racen. Het is een bekend proces, dat normaal gesproken radiostraling van lage energie oplevert. Alleen zeer hoge snelheden kunnen de elektronen zo versnellen dat ze röntgenstraling uitzenden. Het betreft hier snelheden die zelfs met moderne deeltjesversnellers niet kunnen worden bereikt.

Vink noemt het resultaat “opmerkelijk”. “Astronomen zijn gewend om te refereren naar resultaten van 5 tot 10 jaar gelden. Het is bijzonder dat we nu kunnen voortborduren op werk van bijna 2000 jaar geleden”, aldus de sterrenkundige.

Bron

De resultaten zijn verschenen in ‘The Astrophysical Journal Letters’ onder de titel ‘The X-ray synchrotron emission of RCW 86 and the implications for its age’.

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA).
© Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 19 september 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.