Je leest:

Straffen is liefdadigheid

Straffen is liefdadigheid

Auteur: | 28 mei 2004

Samenwerken is pas leuk als je profiteurs kunt straffen. Dat is de uitkomst van een uniek internet-experiment.

Het is een van de intrigerendste raadsels van de evolutionaire biologie. Hoe ontstaat liefdadig gedrag, altruïsme, tussen dragers van zelfzuchtige genen? Drie gangbare verklaringen zijn kin selection, iemand belangeloos helpen in de groep komt toch je eigen genen ten goede omdat diegene familie is; wederkerig altruïsme, als jij mij helpt, help ik jou; en reputatie, in een groep bekenden durf je niet de profiteur uit te hangen.

Evolutionair ecoloog Martijn Egas, postdoc aan de Universiteit van Amsterdam, en econoom Arno Riedl vroegen zich af of het kunnen straffen van niet-meewerkende individuen noodzakelijk is om samenwerking of altruïsme te creeëren. Om dat te controleren zetten ze een internet-experiment op waar drie weken geleden duizend mensen aan deelnamen. ‘Dat is heel bijzonder, dit is nog nooit gedaan’, vertelt Egas.

De bedoeling van het experiment is om zoveel mogelijk geld te verdienen. Deelnemers spelen zes rondes waarin ze elke keer twintig fiches à 10 eurocent krijgen. Een deelnemer speelt elke ronde met twee andere, anonieme spelers en kan fiches inzetten. De inzet van elke speler wordt vermenigvuldigd met anderhalf, en de totale inzet wordt na elke ronde gelijk verdeeld over de drie deelnemers. Hoe meer je inzet, hoe hoger je winst is. Maar als je niks inzet en je twee medespelers wel, dan profiteer je wel van de winst. Door niks of weinig in te zetten, verlaag je dus de maximaal haalbare winst voor de groep, maar je verhoogt je eigen relatieve winst.

Aan het einde van elke ronde kunnen deelnemers straffen uitdelen. Ten koste van één fiche, kunnen ze een profiteur drie fiches laten inleveren. Het uitdelen van straf is een altruïstische daad omdat het de straffer iets kost, terwijl het hem niets oplevert. Elke nieuwe ronde wordt namelijk met een nieuw drietal gespeeld. Investeren in straf voor een profiteur in de hoop op een gedragsverandering, levert dus alleen de toekomstige speelpartners van de profiteur wat op.

Maar straffen werkt wel. Met het aantal rondes neemt de samenwerking toe, mensen zetten steeds meer fiches in en verhogen zo de opbrengst voor zichzelf én voor de groep. ‘Maar als we de strafefficiency verlagen, ten koste van één fiche kun je iemand nog maar één fiche laten betalen, werkt het niet meer’, vertelt Egas. ‘En het bijzondere is: gestraften trekken zich de straf nog steeds aan, ook al is de strafmaat drie keer lager. Maar er worden minder mensen gestraft, en daardoor stort de samenwerking in.’ Gemiddeld eindigden deelnemers het experiment met 15 euro in hun zak, de uitgangspositie aan fiches was 12 euro. De best scorende speler klikte 18,5 euro bij elkaar. Paradoxaal genoeg leidt samenwerken niet tot veel geld verdienen. Egas: ‘Straffen vernietigt geld, daardoor waren de sterk samenwerkende mensen het slechtst af.’

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 mei 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.