Je leest:

Stop een beetje wetenschap in je koffer

Stop een beetje wetenschap in je koffer

Kennislink’s zomerboekenspecial 2012

Auteur: | 29 juni 2012

Heerlijk: tegelijkertijd met je voeten in het warme zand en met je hoofd in de wereld van de wetenschap. Voor de vakantie tipten de redacteuren van Kennislink weer de fijnste wetenschappelijke boeken van het afgelopen jaar. Onze lezers hebben een hele zomer lang gelezen en gestemd, en de uitslag was tot het laatste moment erg spannend… Desalniettemin is er uiteindelijk één boek met een nipte meerderheid van de stemmen als winnaar uit de bus gekomen.

En de winnaar is…

Uitgeverij Nieuwezijds

Ik was altijd heel slecht in wiskunde

door Ionica Smeets en Jeanine Daems

Het is alweer meer dan een half jaar oud, maar iedereen die Ik was altijd heel slecht in wiskunde nog niet heeft gelezen, moet dat beslist alsnog doen. Dit huis-tuin-en-keukenwiskundeboek van de wiskundemeisjes Ionica Smeets en Jeanine Daems bevat het beste van hun weblog en van hun Volkskrantcolumns. Het werd bekroond met een Zilveren Tulp en dat alleen al is een reden om dit boek op te nemen in het lijstje van Kennislink-zomerboeken. Uit het juryrapport: “een prachtig en reeds goed verkopend non-fictieboek. Het boek maakt wiskunde minder elitair en heeft een heel toegankelijke vormgeving. De jury vindt het boek een origineel concept door de vele voorbeelden uit het dagelijks leven en verschillende opdrachten.” Leuk en handig zijn ook de pepertjes in de kantlijn die de moeilijkheidsgraad van een stukje aangeven. – Alex van den Brandhof, pagina Wiskunde

Lees meer over Ik was altijd heel slecht in wiskunde

Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar

Plastic panda’s

door Bas Haring

De natuur verdwijnt. Soorten sterven uit en iedere drie seconden wordt een stuk regenwoud ter grootte van een voetbalveld gekapt. Dat voelt als een ramp, maar is het dat ook? Dat is de vraag waarmee filosoof Bas Haring zijn boek Plastic panda’s. Over het opheffen van de natuur inleidt. Een boek dat, vooral onder biologen, veel ophef teweeg bracht, bijvoorbeeld door de suggestie dat gras tussen stoeptegels en plastic speelgoedpanda’s de natuur kunnen vervangen. Toch vond ik, ook bioloog, dit boek erg vermakelijk om te lezen. Het is toegankelijk geschreven en Haring legt, ook voor personen die nooit biologie hebben gehad, in heldere metaforen uit wat de waarde van de natuur en biodiversiteit is. In zijn ogen dan, want volgens hem denken we er te emotioneel en te weinig rationeel over na. Vind ik na het lezen van dit boek dat de teloorgang van de natuur zo erg nog niet is? Nee, maar Haring geeft je wel een aantal verfrissende inzichten mee. Al met al is het een luchtig en optimistisch boek, ideaal voor een vakantie zonder zorgen. – Mariska van Sprundel, pagina’s Biotechnologie en Scheikunde

Lees meer over Plastic Panda’s

Nieuw Amsterdam

Reuzen van de Lage Landen – Met Robbert Dijkgraaf op zoek naar onze grootste natuurwetenschappers

door Marcel Hulspas

Nederland en België zijn klein, maar hun geschiedenis van de wetenschap kent vele belangrijke gebeurtenissen. Van het immense planetarium dat Eise Eisinga bouwde om zijn kennis over het heelal in kaart te brengen tot Antoni van Leeuwenhoek die met zijn kleine microscoop het tot dan toe onzichtbare zichtbaar maakte; allemaal leverden ze een belangrijke bijdrage aan de kennis van de wereld om ons heen. Gedreven door dezelfde nieuwsgierigheid als zijn voorgangers, gaat Robbert Dijkgraaf vlak voor zijn vertrek naar Princeton op zoek naar de verhalen achter die reuzen van de Lage Landen. Hij bezoekt stoffige depots, haast vergeten archieven, statige herenhuizen en de mooiste musea. Hij bladert in de oude aantekeningen van onze beroemdste wetenschappers, tuurt door het kleine microscoopje van Van Leeuwenhoek, voelt aan de ijskoude cirkel die herinnert aan Kamerlingh Onnes, kruipt tussen het immense raderwerk over de zolder van Eisinga en bewondert de eerst gevonden fossielen van een mensachtige die Dubois op Java ontdekte. Om zelf te zien wat zij toen zagen en wat hen dreef. En waarom wij nu nog steeds op de schouders van de reuzen van toen staan. Wetenschapsjournalist Marcel Hulspas deed verslag van de zoektocht en fotograaf Erno Wientjes bracht het prachtig beeld. – Anne van Kessel, pagina Aarde & Klimaat

Lees meer over Reuzen van de Lage Landen

Uitgeverij Contact

Je reinste wetenschap

door Hans van Maanen

In Je reinste wetenschap laat cijfertjesexpert Hans van Maanen zien hoe statistieken ons kunnen bedriegen. Op bijna komische wijze beschrijft hij bijvoorbeeld een gezondheidsonderzoek waarin de hoeveelheid lichaamsbeweging van werkenden en gepensioneerden naast elkaar wordt gezet. Op basis van de cijfers zijn slechts twee conclusies te trekken: gepensioneerden fietsen – heel onverwacht – zelden nog naar hun werk en compenseren dat verlies aan lichaamsbeweging door meer te wandelen en te tuinieren. Wat schetst de verbazing als in de samenvatting van de onderzoekers en in de krant staat te lezen dat mensen na hun pensioen nog nauwelijks hun luie stoel uitkomen! Met nog eens dertig van deze journalistieke flaters in je koffer kom jij de vakantie wel door. De korte stukjes tekst lezen makkelijk weg. Dat maakt dit boek bijzonder geschikt om er even bij te pakken op een verloren moment op het strand of bij het zwembad. – Elles Lalieu, pagina’s Biologie en Gezondheid

Lees meer over Je reinste wetenschap

Uitgeverij Thomas Rap

Gek op Natuurkunde

door Walter Lewin

Wie denkt dat natuurkunde maar een saai vak is, moet dit boek nodig lezen. Want het ongeremde enthousiasme waarmee de Nederlands-Amerikaanse fysicus Walter Lewin – bekend om zijn spectaculaire colleges – in dit boek zijn passie voor het vak toont is aanstekelijk. Met sprekende voorbeelden en simpele experimenten – uit zijn colleges of bij hem thuis – laat hij zien hoe je met natuurkundige wetten alledaagse verschijnselen kunt verklaren. Dat is bijzonder leuk: zo leer je waarom je liggend langer bent dan staand, waarom je maar een halve meter onder water kunt snorkelen en waarom de weegschaal even raar doet als je er op je tenen op gaat staan. Toegegeven, soms slaat hij een beetje door in zijn enthousiasme, bijvoorbeeld als het gaat om zijn grote passie: de regenboog (hij roept de lezer zelfs op mooie foto’s van regenbogen op te sturen), waarmee hij toch een beetje het beeld van ‘de malle professor’ oproept. Het boek is geschreven alsof hij tegen je praat, wat zeer prettig leest, maar af en toe ook wat kinderlijk kan overkomen. Jammer is dat hij de ‘moderne natuurkunde’, zoals quantummechanica of relativiteit, vrijwel niet behandelt. Desalniettemin: na dit boek kijk je ongetwijfeld anders naar de wereld om je heen. Dat maakt je vakantie nog nét iets interessanter. – Barry van der Meer, pagina’s Natuurkunde en Nanotechnologie

Lees meer over Gek op natuurkunde

Uitgeverij Bert Bakker

Hartstocht – De psychologie van de liefde

door Tila Pronk

De liefde, wie houdt zich niet bezig met de gekke kronkelwegen van dit mechanisme dat toch oh zo centraal staat in menselijke relaties? Sociaal-psycholoog Tila Pronk onthult je het grote waarom achter de liefde, omlijst met vele andere wetenschappelijke feitjes. En dat allemaal op een lekker leesbare manier, waardoor je al vakantie-luierend niet alleen je kennishorizon vergroot, maar ook je glimlach. Hoewel, hier en daar zal die wel even bevriezen. Want Pronk onthult niet alleen hoezeer we voor ons welzijn van liefde afhankelijk zijn, ook in de vorm van vriendschap, maar benoemt ook de nadelen. Zo verliezen mensen gemiddeld twee vrienden nadat ze een vaste partner hebben gevonden. Oppassen met die vakantieliefde dus… – Marloes van Amerom, pagina Maatschappij

Lees meer over Hartstocht

Nieuw Amsterdam

Universum uit het niets – Waarom er iets is in plaats van niets

door Lawrence Krauss

Ben je de doktersroman beu en wil je iets leren aan de Spaanse Costa, dan is dit wellicht een slim boek om mee te nemen op vakantie. Kosmoloog en deeltjesfysicus Lawrence Krauss behandelt in Universum uit het niets de kosmologische revoluties van de afgelopen eeuw. En dat zijn er heel wat. Hij doet dat met een fijne schrijfstijl en veel humor. Uitgebreid legt Krauss de bewijzen op tafel voor de oerknal, schrijft dat het ‘niets’ in ons universum eigenlijk iets is en vertelt hoe ons universum eindigt (in een niet erg vrolijk hoofdstuk). Op de belangrijkste vraag – waarom er iets is in plaats van niets – heeft hij ook antwoord. Althans hij beschrijft hoe ons heelal fysisch gezien kan zijn ontstaan uit het niets. Krauss schrijft wel over pittige wetenschap. Ik moest vaak goed opletten om de draad niet kwijt te raken. Dus als elke natuurkundige voorkennis bij je ontbreekt, dan is de doktersroman (of een andere Kennislink-boekentip!) wellicht toch een beter alternatief. – Roel van der Heijden, pagina Astronomie & Ruimteonderzoek

Lees meer over Universum uit het niets

Uitgeverij Unieboek-Spectrum

Hitler – Een korte biografie

door A.N. Wilson

Hoe kon het toch gebeuren dat uitgerekend Adolf Hitler, een mislukt kunstenaar met een uitgesproken lui en ambitieloos karakter, verantwoordelijk zou worden voor een van de grootste massaslachtingen die de wereld ooit gekend heeft? Het fenomeen Hitler blijft een van de grootste raadsels van de twintigste eeuw. Als je er graag iets van wil begrijpen is deze kleine, handzame biografie een echte aanrader. Wilson legt vooral de nadruk op het curieuze karakter van Hitler, en minder op de ‘tijdgeest’ die hem maakte. Een heerlijk boekje dat leest als een spannend verhaal over hoe een armzalig, en op alle fronten mislukt figuur als Hitler binnen twintig jaar de machtigste man van Europa wordt en daarna zijn eigen volk genadeloos meesleurt naar de ondergang. – Maarten Muns, pagina Geschiedenis & Archeologie

Lees meer over Hitler – Een korte biografie

Uitgeverij Scriptum

Taaltoerisme – Feiten en verhalen over 53 Europese talen

door Gaston Dorren, met bijdragen van Jenny Audring

Als we op vakantie zijn, willen we meestal lekker luieren en ook nog een beetje cultuur opsnuiven. Ook de andere talen die we horen, dragen bij aan ons vakantiegevoel. Nederlands horen we in elk geval liever niet. Toch gaat het ons meestal meer om de buitenlandse klanken dan om de talen als zodanig. Terwijl daar ook van alles aan te ontdekken valt. Daarover gaat het boek Taaltoerisme van Gaston Dorren (met bijdragen van Jenny Audring). Wist je bijvoorbeeld dat het Italiaans een grote variatie aan verkleinvormen kent? Het woord ‘vrouwtje’ kun je alleen al vertalen als donnina, donnetta, donnicina, donnicciola of donnuccia. Of dat de naamvallen in heel Europa op hun retour zijn, behalve in het Romani, waar juist naamvallen bijgekomen zijn? In Taaltoerisme staan nog veel meer van dit soort weetjes, lekker luchtig opgeschreven. Wel miste ik een beetje de mensen én de landschappen achter deze talen: een foto van een groep Sami in de sneeuw, of van een Faerøerder was leuk geweest; of handgetekende landkaarten. Maar misschien had ik die niet gemist als ik het boek had gelezen op een bankje in een Italiaans park, of op een druk Spaans terras… Stop het boek dus vooral in je koffer! – Mathilde Jansen, pagina Taal & Spraak

Lees meer over Taaltoerisme

Uitgeverij Business Contact

Je werkt anders dan je denkt

door Naomi Ellemers en Dick de Gilder

Een boek over werk? Gingen we niet juist op vakantie om even ver van onze drukke werkzaamheden verwijderd te zijn? Ja, maar juist vanaf een comfortabele afstand is het des te gemakkelijker je manier van werken eens kritisch te beschouwen. Hoogleraar sociale en organisatiepsychologie Naomi Ellemers en hoofddocent organisatiewetenschappen Dick de Gilder geven aan de hand van experimenten en praktijkvoorbeelden inzicht in ‘waarom we werken zoals we werken’. Ze beargumenteren dat fouten maken wenselijk is en zeurende collega’s eigenlijk heel fijn zijn, maar vooral dat de invloed van de werkomstandigheden al te vaak onderschat wordt. Herken jezelf als risicomijdende pietlut dan wel als onbesuisde hemelbestormer en ontdek waarom je je op de werkvloer zo gedraagt. – Annerienke Fioole, pagina Maatschappij

Lees meer over Je werkt anders dan je denkt

Uitgeverij Allen Lane

The origins of sex – A history of the first sexual revolution

door Faramerz Dabhoiwala

Bij de Seksuele Revolutie denk ik aan vrije liefde en de uitvinding van de pil in de jaren zestig. Dabhoiwala gooit het over een andere boeg: de seksuele revolutie vond plaats in de 18e eeuw! Daarvoor werd de vrouw gezien als zondige verleidster en seks buiten het huwelijk als voorbode van de anarchie. Volgens de auteur verandert dit idee in de 18e eeuw en ontstaat het moderne beeld van seks als privé-aangelegenheid. Hier mocht best van genoten worden, zij het wel door de man. Dit Engelstalige boek klinkt als een goed boek voor de vakantie, durf ik te stellen hoewel ik hem zelf nog niet heb gelezen. Ook Geschiedenis Magazine raadt het aan, dus bij mij gaat het boek in ieder geval de koffer in. – Marjolein Overmeer, pagina Geschiedenis & Archeologie

Lees meer over The origins of sex

Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Kunnen muggen dronken worden? – 100 alledaagse mysteries

door Juliette Vasterman, nrc.next

Wie zich ergens in wil verdiepen, zich vast wil bijten in de materie en zijn hersens wil laten kraken, kan beter een ander boek mee op vakantie nemen. Maar wil je gewoon lekker op het strand af en toe een leuk weetje tot je nemen, om ’s avonds bij de wijn eens leuk uit de hoek te kunnen komen, stop dan het boekje Kunnen muggen dronken worden? in je koffer. In het boek worden de honderd leukste lezersvragen beantwoord die de afgelopen twee jaar aan bod kwamen in de rubriek Next question van NRC.next. Elke vraag is voorzien van een korte, maar gedegen uitleg van een expert uit de wetenschap – het boek is dus met nadruk geen feitjes-collectie, maar geeft je wel degelijk een beter begrip van de wereld om je heen. Alleen richt het zich daarbij niet op de meest voor de hand liggende vragen, maar juist op de minder triviale zaken des levens. Voor wie het boek niet meeneemt, maar het zich nu toch afvraagt: Muggen worden niet dronken. Wel gaan ze sneller dood als ze een roker steken. Maar zou je niet eigenlijk ook willen weten of je bacteriën dood kunt slaan? En of een blinde hoogtevrees kan hebben? Dan moet je het boek toch echt zelf gaan lezen. – Marlies ter Voorde, pagina Aarde & Klimaat

Lees meer over Kunnen muggen dronken worden

Uitgeverij Veen Magazines

Levenswerk – De tien sterkste staaltjes van de evolutie

door Nick Lane

Als je zojuist een verre reis hebt geboekt, bedenk dan dat jouw mobiliteit een unieke verworvenheid is van de evolutie. ‘Beweging’ komt als belangrijke eigenschap van organismen pas op na de grote extinctie van 250 miljoen jaar geleden, toen 95% van de soorten van de aardbodem verdween. De meeste soorten uit die tijd, de zogeheten ‘filter feeders’, zoals zeelelies en brachiopoden, zaten nog vastgeroest op de zeebodem. Na de grootste ecologische crisis aller tijden evolueerden in rap tempo de mobiele dieren, met alle risico’s en evolutiedruk die daar weer bij hoorde. Naast beweging als sterk staaltje van de evolutie, beschrijft Nick Lane in zijn boek Levenswerk negen andere verworvenheden van de evolutie, te weten fotosynthese, warmbloedigheid, de complexe cel, DNA, de oorsprong van het leven, sex, gezichtsvermogen, bewustzijn en dood. Hij beschrijft ze alle tien op populairwetenschappelijke wijze, maar je hoofd moet je er wel goed bijhouden. Lane, zelf biochemicus, richt zich zowel op de grote lijnen als op het detail, en dat maakt het een boeiend boek. Hij kent de wereld van de dode fossielen en de uitstervingsgolven én de wereld van de cellen en de voortdurende vernieuwing van het leven. Zelf schrijft hij: “Het is een vreugde om in deze tijd te leven, waarin we zoveel weten en kunnen uitzien naar nog veel meer”. Het is nu wachten of er ook een vertaling komt van Oxygen, zijn volgende boek, ook onmisbaar vanuit het oogpunt van de evolutie. – Annemieke van Roekel, pagina Aarde & Klimaat

Lees meer over Levenswerk

Uitgeverij Mauritsgroen mgmc BV

Helden uit noodzaak – Hoe onze generatie dankzij de ecologische en economische crisis de wereld gaat redden

door Paul Gilding

Kan de wereld beter? Armoede, regen, honger, kou, oorlog, ach, het zijn eigenlijk normale attributen van het leven. Waar we ons wel zorgen over zouden moeten maken, is dat we ecologisch en economisch voor een keerpunt staan: De aarde is te klein voor ons groeitempo. Maar er is hoop. Paul Gilding, voormalig directeur van Greenpeace, schreef het verlossende antwoord: Helden uit noodzaak. De helden in het boek, dat zijn wijzelf. Als we de grote problemen in de wereld analyseren en direct aan de slag gaan, zijn we in staat om het tij te keren, zegt Gilding. Op weg naar mijn vakantiestekje ga ik nadenken over wat voor ‘held’ ik wil worden. De gedachte verheugt. Dit is een verontrustend goed zomerboek voor 2012. – Guido van den Heuvel, pagina Techniek

Lees meer over Helden uit noodzaak

Uitgeverij Business Contact

Imagine – Hoe creativiteit werkt

door Jonah Lehrer

Na de opening van het lezen van Jonah Lehrers nieuwe boek kreeg ik ineens zin om mijn oude dweil de deur uit te doen en een hippe, creatieve slimme dweil te kopen. Zo’n dweil die je op televisie ziet voorbijkomen, op zondagochtend, begeleid met synthesizermuziek en een telefoonnummer. In deze prima vertaling van Lehrers nieuwe boek Imagine – hoe creativiteit werkt doet hij, naast het aanprijzen van mooie producten, op zijn minst één ding erg goed: het wonder van menselijk inzicht met een intense levendigheid beschrijven. Zo weet hij zelfs dweilen interessant te maken, dus het zal niet verbazen dat zijn verhalen over Bob Dylan, surfers, Yo-Yo-Ma, Pixar en stedelijke creativiteit nog een slag boeiender zijn. Lehrer, redacteur van Wired, beschrijft hoe mensen Eureka-momenten krijgen en weet alle facetten daarvan in verhalen én keiharde wetenschap vast te leggen. Dat leest lekker weg. Het enige nadeel is dat hij zichzelf wel eens tegenspreekt, waardoor het niet altijd gemakkelijk is om er les uit te trekken. Zo is creativiteit de ene keer vooral een kwestie van plotseling inzicht waaraan altijd een frustrerend denkproces vooraf gaat. En later blijkt die lijdensweg niet altijd nodig. Soms moet je je niet concentreren maar juist laten gaan, andere keren moet je liters koffie drinken en toch de focus vasthouden. Wanneer welk moment aanbreekt, blijkt niemand te kunnen vertellen, dus echt een handleiding voor creatief denken is Lehrers boek niet. Wel een prachtige verzameling waanzinnig leesbare suggesties, ideeën en wetenschap, en een aanrader voor wie toe is aan verwondering. – Ronald Veldhuizen, pagina Hersenen & Gedrag

Lees meer over Imagine

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 29 juni 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.