Je leest:

Stille schade in de delta

Stille schade in de delta

Auteur: | 21 juli 2009

Slagaderen, vaten en vaatjes: samen vormen zij het stroomgebied dat het brein van bloed voorziet. Bij kinderen met sikkelcelziekte blijkt de doorstroming in de linker hersenhelft anders dan in de rechter. Maar wat veroorzaakt dat verschil? En vergroot het de kans op een herseninfarct?

Een beroerte: niet iets dat je direct associeert met kleuters. ‘Toch screenen we al vanaf vier jaar op herseninfarcten’, zegt kinderarts in opleiding Xandra van den Tweel. Deze maand hoopt zij te promoveren op een onderzoek naar sikkelcelziekte. Voornaamste kenmerk is een defect in hemoglobine, het zuurstoftransporterende pigment in rode bloedcellen. Die veranderen daardoor van vorm (van rond naar sikkelvormig) en er ontstaan klachten als bloedarmoede, een grotere vatbaarheid voor infecties (door een slecht werkende milt) en verstopping van kleine vaatjes. Dat laatste leidt weer tot een verhoogde kans op herseninfarcten – ongeveer één derde van de patiëntjes krijgt voor zijn achttiende een beroerte. Zo raar is die screening van jonge kinderen dus niet.

Stille infarcten

‘We gebruiken de Transcraniële Echo Doppler (TCD) om te speuren naar vaatvernauwingen in de hersenen’, vertelt Van den Tweel. ‘Die vormen immers een mogelijke voorbode van een infarct. Let wel: van een symptomatisch infarct, een beroerte die leidt tot duidelijk waarneembare verschijnselen als uitval van een arm of een been. Maar het merendeel van de kinderen krijgt te maken met zogenaamde stille infarcten: minuscule hersenbeschadigingen waar ze in eerste instantie niets van merken. Op termijn kunnen echter concentratie- en leerstoornissen ontstaan. En helaas, die stille infarcten zie je niet met TCD. Een goede opsporingsmethode ontbreekt vooralsnog.’

Kinderen met sikkelcelziekte krijgen vaak te maken met stille infarcten: minuscule hersenbeschadigingen waar ze in eerste instantie niks van merken. Op de lange termijn kunnen patiënten echter problemen krijgen met concentreren en leren.

Dat laatste zou wel eens kunnen veranderen. Samen met onderzoekers van de afdeling Radiologie testte Van den Tweel een relatief nieuwe beeldvormende techniek: ASL-MRI, ofwel Magnetic Resonance Imaging met behulp van Continuous Arterial Spin Labeling. Daarbij gebruikt men magnetisch gelabelde protonen om gedetailleerd de bloeddoorstroming van (bijvoorbeeld) de hersenen in kaart te brengen. Als eerste in Nederland zette Van den Tweel de methode in voor onderzoek naar sikkelcelziekte.

Rivieren

Ze vergeleek 24 patiënten met een gezonde controlegroep. Bij meer dan de helft van de kinderen met de ziekte bleek sprake van een duidelijk verschil in doorbloeding tussen de linker en de rechter hersenhelft. Van den Tweel: ‘Het bloed dat het brein binnenkomt, gaat eerst naar de Cirkel van Willis, een kring van slagaders die het brein van bloed voorzien. Inderdaad: een soort verdeelstation. Van daaruit kronkelt als het ware een aantal rivieren naar links en naar rechts het brein in, met elk een stroomgebied van kleine vaten dat uitmondt in een delta van nog kleinere vaatjes. Bij patiënten stromen die rivieren in één hersenhelft vaak sneller dan in de andere.’

In deze afbeelding zijn een aantal grote bloedvaten in de hersenen zichtbaar gemaakt. Bij patiënten met sikkelcelziekte stroomt het bloed in de ene hersenhelft vaak sneller dan in de andere. Waar dit verschil vandaan komt en of er een relatie is met stille infarcten gaat in de toekomst onderzocht worden.
P Thomas, A Keightley, R Kamble, N Gunasekera, M R Johnson

Over het waarom tast men nog in het duister: Van den Tweel zag in elk geval géén vaatvernauwingen die het verschil kunnen verklaren. Ook de gevolgen blijven voorlopig onduidelijk. Is er een relatie met stille infarcten? ‘We weten het niet. Binnenkort start daarom vervolgonderzoek. Dezelfde patiënten worden opnieuw met ASL-MRI onderzocht, en een paar jaar later nogmaals. Zo hopen we te achterhalen of die links-rechtsverschillen blijvend zijn, en natuurlijk ook of ze iets zeggen over de kans op een stil infarct.’

Sikkelcel-project

Die studie sluit mooi aan bij een in 2007 gestart sikkelcel-project in het AMC: AANPAK (Aandacht voor NeuroPsychologische Afwijkingen bij Kinderen met sikkelcelziekte). Doel is het in kaart brengen van cognitieve problemen. ‘We horen regelmatig dat patiëntjes het op school niet zo goed doen, naar een lager schooltype afglijden. Gedragsproblemen, heet het dan. Maar klopt dat wel? Misschien spelen stille infarcten ook wel een rol.’

Dit artikel is een publicatie van AMC Magazine.
© AMC Magazine, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 21 juli 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.