Je leest:

Sterrengraf van ijs en vuur

Sterrengraf van ijs en vuur

Auteur: | 4 mei 2004

Een van de helderste planetaire nevels is NGC 6302, de Vlinder Nevel. In z’n centrum ligt een extreem hete, stervende ster, die wordt verduisterd door wolken hagel en stof. Een nieuwe Hubble opname onthult meer details.

Middelgrote sterren stoten op het eind van hun leven – als de brandstof voor kernfusie in hun binnenste opraakt – hun buitenste lagen af. Zo ontstaat een uitgestrekte nevel met een grillige vorm en spectaculaire kleuren (de naam ‘planetaire’ nevel berust op een historische vergissing, maar is nog steeds gangbaar). De Vlinder Nevel staat op een afstand van ongeveer 4000 lichtjaar, en is waarschijnlijk 10.000 jaar geleden ontstaan.

Vooral de afwijkende chemische samenstelling maakt de Vlinder-nevel interessant. Uit eerdere waarnemingen met ESA’s Infrarood Space Observatory (ISO) leidde de Amsterdamse astronome Ciska Kemper in 2002 af dat de stofring rond de ster kalk-achtige stoffen (carbonaten) bevat, waarvan men dacht dat die alleen in vloeibaar water kunnen ontstaan. Had Kemper dus de restanten gevonden van kalk, ontstaan in oceanen op de planeten die ooit rond deze stervende ster draaiden? De hoeveelheid kalk was echter zo groot (30 aardmassa’s) dat naar een andere verklaring gezocht moest worden.

Deze nieuwe opname geeft een indrukwekkend gedetailleerd beeld van het turbulente gas, dat met snelheden van honderden kilometers per seconde uitstroomt. Een donkere, stoffige torus (vorm van een autobinnenband, rechtsboven) omgeeft het binnenste deel van de nevel. Daarin zijn door de ISO-satelliet koolwaterstoffen, kalk, waterijs en ijzer aangetroffen. De ster zelf, midden in de torus, gaat schuil achter het stof. bron:ESA/Hubble

Hoe de rijkdom aan vormen van planetaire nevels ontstaat is nog onderwerp van onderzoek. Immers, de bron is een ster die bijna perfect bolvormig is en z’n gas in principe naar alle kanten even hard uitstoot. De afwijking van de bolvorm kan theoretisch wel verklaard worden door aan te nemen dat de ster in feite een dubbelster is, of dat er een aantal zware planeten omheen draaien, of door een opeenvolging van uitbarstingen die elkaar later inhalen. Al deze omstandigheden kunnen er voor zorgen dat de symmetrie van de bolvorm doorbroken wordt. Het kleurenspel in een nevel is te danken aan de mix van diverse gassen die wordt uitgestoten, en het afnemen van de temperatuur naar buiten toe. In deze opname van de Vlinder Nevel is blauw oplichtend waterstof-gas, en rood het bij een lagere temperatuur oplichtende stikstof.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 04 mei 2004

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.