Je leest:

Sterke ozonafbraak in de afgelopen winter

Sterke ozonafbraak in de afgelopen winter

Deze winter is boven het noordelijk halfrond veel ozon afgebroken als gevolg van de extreem lage temperaturen in de ozonlaag boven het noordpoolgebied. Dit is door het KNMI berekend uit metingen van ozon, verricht met het SCIAMACHY-instrument aan boord van de Europese milieusatelliet Envisat. De ozonafbraak is het gevolg van dezelfde processen die jaarlijks boven het zuidpoolgebied leiden tot het zogeheten ozongat.

De afgelopen winter was de ozonlaag boven het noordpoolgebied veel kouder dan normaal. In de tweede helft van januari was de temperatuur zelfs de laagste van de afgelopen 35 jaar. De extreem lage temperaturen, in combinatie met de aanwezigheid van CFK’s (chloorfluorkoolstoffen, komen voor in o.a. drijfgassen in spuitbussen) en zonlicht, leiden momenteel tot afbraak van ozon. De verwachting is dat deze afbraak nog enkele weken door zal gaan.

De ozon wordt niet alleen afgebroken boven het noordpoolgebied, maar ook boven de gematigde breedtes. Gedurende januari en februari is in het gebied ten noorden van 45 oN ongeveer 15% van de hoeveelheid ozon afgebroken. De ozonmetingen door SCIAMACHY zijn bevestigd door het Ozon Monitoring Instrument (OMI), dat deze zomer is gelanceerd op NASA’s klimaat-, en milieusatelliet EOS-Aura. Naast ozon meten beide instrumenten ook aan luchtvervuiling door stikstofdioxide en kleine stofdeeltjes.

Waar komt het atmosferische ozon vandaan?

Ozon wordt in de stratosfeer geproduceerd door ultraviolette straling van de zon. Deze energierijke straling is voor de mens schadelijk. Door zijn hoge energie kan UV-straling echter ook zuurstofmoleculen splijten en atomen vormen, volgens de geanimeerde reactie hieronder.

Deze reactie vindt plaats in de stratosfeer op een hoogte tussen ruwweg 15 en 25 km en hebben enorm belangrijke gevolgen. Door deze processen in de ijle luchtlagen van de stratosfeer wordt lichtenergie opgenomen en omgezet in warmte. De stratosfeer is daarom relatief gezien warm.

Omdat de warmere lucht op de koudere lucht drijft, heeft de stratosfeer een gelaagde structuur, waaraan hij ook zijn naam ‘stratosfeer’ dankt. Het gevormde ozon blijft op deze hoogten min of meer hangen en vormt de ons bekende ozonlaag. De ozonlaag beschermt ons tegen de meest energierijke ultraviolette straling.

Door internationale afspraken neemt de hoeveelheid CFK’s in de ozonlaag geleidelijk af. Hierdoor zal de ozonlaag naar verwachting in de loop van de eeuw herstellen. De natuurlijke variatie van de temperatuur en van de ozonafbraak boven het noordpoolgebied is groot. Daardoor kunnen de komende decennia ook bij een geleidelijk herstel van de ozonlaag winters als de huidige winter met veel ozonafbraak blijven voorkomen.

SCIAMACHY en OMI:

Folder ‘De ozonlaag’ van het KNMI (PDF document)

Dit artikel is een publicatie van Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI).
© Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 07 maart 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.