Je leest:

Stapje extra voor bergbeklimmers

Stapje extra voor bergbeklimmers

Auteur: | 28 januari 2010

Een internationaal onderzoeksteam van Chilenen, een Duitser en een Amerikaan hebben een bijzondere ontdekking gedaan in het Andesgebergte. GPS metingen laten zien dat het gebergte met een recordsnelheid omhoog schiet: 39 mm per jaar. Net als een matras veert ook de aardkorst terug bij het verwijderen van massa. Deze opvering in de Andes komt direct door het afsmelten van ijs en sneeuw. Inderdaad, opwarming speelt ook hier een cruciale rol.

Bergbeklimmers van de toekomst kunnen hun borst natmaken. Een deel van het Andesgebergte groeit namelijk met recordsnelheden. Wetenschappers onder leiding van de Duitser Dietrich (Technische Universiteit Dresden) maakten gebruik van GPS en kwamen tot deze conclusie in Earth and Planetary Science Letters. De reden van dit de enorme groei? Het smelten van de gletsjers zorgt voor een supersnelle opvering van de aardkorst.

Vering van de aardkorst

De opvering is te vergelijken met een dik matras met daarop, bijvoorbeeld, een olifant. Het matras onder de olifant is enorm ingedrukt. Wanneer de olifant zich van het matras werkt, veert het matras weer op naar ongeveer de oorspronkelijke hoogte. Zo is het ook met gebergtes met een dikke sneeuwmuts. Het ijs en sneeuw drukt de bergen naar beneden. Sinds de laatste ijstijd, en zeker in de afgelopen 150 jaar, is de temperatuur gemiddeld gestegen, waardoor het ijs en de sneeuw smelt. Als gevolg veert het gebergte dus op. Met een aardwetenschappelijk woord heet dit fenomeen isostasie.

De Andes en de ligging van de Zuid-Patagonische IJsmassa, het studiegebied van Dietrich en collega’s.
NASA

Wereldrecord

Maar hoe snel is deze opvering nu? De onderzoekers deden de studie met behulp van Global Positioning System (GPS) om te kijken hoe snel de bergen aan de noordoostelijke rand van de Zuid-Patagonische IJsmassa (Chili/Argentinië) nu opveerden in de periode van 2003-2006. Het resultaat was 39 mm per jaar, een wereldrecordsnelheid voor isostatische opvering! Het eerdere record stond op 32 mm per jaar voor de bergen bij Glacier Bay, Alaska.

Warm, warm, warm

Het smelten van ijs en sneeuw is dé oorzaak van isostasie. Eerder onderzoek liet inderdaad zien dat deze regio van de Andes aan het opwarmen is met een halve graad in veertig jaar. Hierdoor valt er meer regen en minder sneeuw. Maar dat is niet alles. Ook veranderde het neerslagpatroon en kalfde er meer ijs af van de gletsjers die uitmonden in fjorden en meren. Het ijsverlies in de periode van ~1970-2000 voor de twee Patagonische IJsmassa’s was 17 km3 per jaar, oftewel de inhoud van 6,8 miljoen Olympische zwembaden per jaar.

Bergen in het Andesgebergte hier nog met hun sneeuwmuts. In een deel van het gebergte smelten de gletsjers af.

De snelheid van opvering heeft niet alleen te maken met de snelheid het smelten van het ijs, maar ook met hoe de aardkorst en de onderliggende aardmantel zich gedragen. Omdat het onderzoeksgebied vlakbij een aardplaatgrens ligt, is het relatief warm diep in de ondergrond. Dit zorgt ervoor dat de aardkorst makkelijker omhoog kan komen bij verlies van massa (ijs en sneeuw) aan het aardoppervlak. Opheffing door gebergtevorming zelf is minder belangrijk in dit geval.

De snelle opheffing betekent dat bergbeklimmers in de toekomst een paar stappen extra zullen moeten doen om de top van een Andespiek te bereiken. De recordsnelheid van stijging zorgt namelijk voor een extra meter klimmen over ongeveer dertig jaar!

Referentie:

Dietrich et al., 2010. Rapid crustal uplift in Patagonia due to enhanced ice loss. Earth and Planetary Science Letters 289: 22–29.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 januari 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.