Je leest:

Sprinkhanen…

Sprinkhanen…

Auteur: | 8 mei 2008

We vliegen van hot naar her, alles onder de vlag van een hoger doel. Drie vlaggen zelfs: mobiliteit, economie en vooruitgang. Drie prachtige alibi’s om dingen te laten gebeuren die verfoeilijk zijn.

Daar staan ze. Als slapende sprinkhanen op een kaal veld. Uitgerangeerd of als reserve. Hoeveel energie is er gestopt in al dat aluminium. Hoeveel energie in het omhoog stuwen van al die kilo’s. Energieslurpend bij het maken, energieslurpend in gebruik. Het milieu is niet blij met deze mechanische sprinkhanen. Maar, zo te zien dienen ze een hoger doel: vrede en veiligheid. Een prachtig motto, maar het blijven sprinkhanen die ons milieu verwoesten. Ongetwijfeld goed voor de welvaart en kennis in de industrie die ze maakte, ze onderhoudt en ze mag vliegen. Vergelijkbaar met die andere sprinkhanen, uit de ‘civiele’ sector -transport per weg, spoor en water.

AMARC #5, Davis-Monthan Air Force Base, Tucson, Arizona, 2006, (Edward Burtynsky)

Elke minuut stijgen er honderden vliegtuigen in de wereld op. Elk moment zijn er duizenden mensen onderweg in de lucht: op familiebezoek, op weg naar een welverdiende vakantie, een paar dagen in de zon, een zakentrip, congresje, vult u maar in. En daarnaast: duizenden kilo’s luchtvracht. Onderweg vanuit verweg naar hier, en van hier naar verweg. Van bloemen tot reserve-onderdelen, van poststukken tot kleding. Ook hier gebeurt dit alles onder de vlag van een hoger doel. Drie vlaggen zelfs: mobiliteit, economie, vooruitgang. Drie prachtige alibi’s om dingen te laten gebeuren die verfoeilijk zijn.

Je leasebak showen op feestjes

Mobiliteit: onder die vlag verdoen duizenden mensen uren per dag met heen en weer te reizen; in één van die vele files te zitten: is dat nu echt onvermijdelijk? Waarom hebben we met elkaar het werken en wonen niet zo georganiseerd dat er anders verplaatst wordt? Ofwel in een andere vorm, ofwel op andere tijden, ofwel met een andere frequentie, ofwel naar andere bestemmingen, waardoor congestie van het vervoerssysteem wordt voorkomen.

Waarom blijven we hardnekkig aan een evident slecht en onhaalbaar mobiliteitsparadigma vasthouden? Omdat we bij feestjes trots onze mooie nieuwe leasebak willen showen? Omdat het zo goed voor Shell en Heymanns is? We hebben een misplaatst gevoel van vrijheid, terwijl we in feite slaaf zijn geworden van ons materieel bezit. Kunnen we dan anders? Natuurlijk kunnen we anders, als we maar willen. Om te beginnen moeten we ons afvragen hoe we dat werken zo kunnen organiseren dat er wel tegemoet gekomen wordt aan de menselijke behoefte aan contact; met collegae, met klanten, met leveranciers.

Waarom hebben we met elkaar het werken en wonen niet zo georganiseerd dat er anders verplaatst wordt?

Gedegradeerd tot zombies

Hoe komen die contacten tot stand, hoe frequent moeten ze zijn? Elke dag 8 uur, 1 keer per week intensief 2 tot 4 uur? Ja, zult u zeggen, maar in de fabriek…. Meneer, zal ik dan zeggen, welke fabriek? Bedoelt u die zielloze administratiefabrieken rond Amsterdam WTC? Die kantoren van banken en verzekeringen, waar tot zombie gedegradeerde mensen druk bezig zijn met het regelen van andermans geld en risico’s? Fabrieken van gebakken lucht en ‘belangrijk zijn’? Barstensvol vervreemding gepropte massa’s staal, glas en beton? Dat kun je toch veel menselijker en goedkoper organiseren, waardoor je dat zinloze en tijdverspillende met mensen over asfalt sleuren tot 20% kunt verminderen.

Verder: echte fabrieken gaan allemaal naar China, India of Polen. Wat we hier verder doen is kenniscreatie. Denken we, tenminste. Net alsof ze dat in China, India en Pakistan binnen 20 jaar niet net zo goed doen als wij hier. Ongeveer 25% van de Bachelors studenten Bedrijfskunde in mijn cursus komen uit China. Ik zal niet uniek zijn daarin. Wat denkt u, dat ze al die opgezogen westerse kennis straks niet omgezet hebben in een creatieve kennis concurrentiekracht die ons zal doen wankelen? Nee mensen, die zombies in WTC en omgeving hebben NIETS met die verheven kenniscreatie te maken, echt niet. Laten we dat nu eens anders gaan organiseren! Fysieke mobiliteit omlaag; geestelijke mobiliteit omhoog!

Made in China

Economie. De merksportschoenen die u in de winkel koopt voor 50 euro hebben als productiekosten pakweg 2,50. Made in China. Waar zit de winst? Bij die westerse ontwerper van sportschoenen? De netto marge op kleding uit Azië is pakweg 65 tot 70%. Op kleding uit Europa is dat pakweg 50 procent. Logisch dan, om zoveel we kunnen dingen uit het verre oosten te halen. Dat is leuke handel. Precies, handel. En hoe krijgen we dat allemaal hier? Juist, transport. Per schip of per vliegtuig. En dan zijn we weer bij onze sprinkhanen. Onze handelsgeest – platvloers winstbejag, zeggen anderen – vult al die schepen en vliegtuigen.

Dirk-Jan F. Kamann (1946) werd geboren in Heemstede. Hij groeide op in Groningen, waar hij tevens cum laude afstudeerde aan de Economische Faculteit van de RUG. Na zijn studie vertrok hij naar de Ierse republiek, waar hij bijna 4 jaar werkzaam was op het gebied van regionaal industriebeleid. In 1988 promoveerde hij – wederom aan de RUG – op een proefschrift waarin de relatie tussen Technologische ontwikkeling en de Sociale Structuur en Cultuur wordt gemeten, toegepast in een meetmodel op de Ierse Republiek. Vanaf 1998 is hij full-time Hoogleraar Inkoopmanagement aan de huidige faculteit Economie en Bedrijfskunde. Daarnaast bekleedt hij vele posities, zo is hij President van de internationale overkoepelende organisatie op het gebied van Inkooponderzoek en –onderwijs (IPSERA) en Directeur van Kamann Consultancy B.V. beweegt hij zich reeds 20 jaar op het gebied van reorganisaties en het openhouden van bedreigde ondernemingen. Hij schreef een aantal boeken, zoals ‘The Spatial Differentiation of Technology on Society’ (Aldershot/Gower Publishing), ‘Externe Organisatie vanuit een Netwerkperspectief’ en ‘Cultuur & Strategie’ (beide Charlotte Heymanns Publishers), alsmede talloze artikelen in Nederlandse en internationale tijdschriften en een lange reeks congrespapers.

Datzelfde winstbejag doet ons blind investeren in het Verre Oosten. Fabrieken hier gaan massaal dicht. Veel van die projecten kosten handenvol geld, en kunnen eigenlijk na jaren nog steeds niet uit. Maar dat leest u verder nergens. Die informatie heb ik van managers en diplomaten die dat van diezelfde CEOs en topmensen horen die hun aandeelhouders vol trots vertellen dat er vanwege een besparing een fabriek in Europa wordt gesloten en in China wordt geïnvesteerd. Als de aandeelhouder dat wil horen, dan hoort hij het. Wij hebben onderzoek gedaan naar ervaringen van MKB bedrijven in China.

Wordt je niet blij van. Niet doen, tenzij je alleen maar standaardproducten in grote aantallen laat produceren en zeker weet dat het telkens dezelfde producent is die ze ook echt maakt…Anders: reiskosten, communicatiekosten, fouten, herstelkosten, boetes, etc etc. Grote bedrijven kunnen dat soort dingen met wat creatief boekhouden bedekken. Ik heb bij een aantal van onze grote multinationals via afstudeerders kunnen kijken hoe ze nu eigenlijk inkopen. Dan schrik je echt. De retoriek is er, met prachtige sheets van consultants en PR vaklui. Maar op wat er echt gebeurt, heeft men geen zicht.

‘The thing to do’

En bij gevolg slepen we met door kindertjes en/of in milieuverpestende fabrieken geproduceerde goederen – u gelooft toch niet echt in die ‘controles’ in China, wel? – over de halve wereld omdat het (a) ‘the thing to do’ is; aandeelhouders willen het; (b) leuk is om als pasja’s rond te reizen en bejubeld te worden omdat men andermans geld uitgeeft. De morele motivatie van al die Chinagangers vind ik dubieus, en één ding is zeker: nergens, maar dan ook nergens – behalve een plichtmatig door de PR afdeling opgehoest verhaaltje – wordt echt rekening gehouden met het milieu; noch in de zin van ‘People’, noch in de zin van ‘Planet’. De derde factor van het 1987 Brundtlandrapport (‘Profit’), overheerst.

Het is goed voor de economie: niet zeuren. Dus, leve de sprinkhanen. Ze dienen onze vrijheid en onze welvaart; en verdedigen die als die in gevaar komt. Ze komen niet in actie om de honger te bestrijden, of om dictaturen te bestrijden, maar wel om onze welvaart en economische belangen te beschermen. Naïef? Ach, liever naïef dan medeplichtig. Het is mijn taak als wetenschapper afstand te nemen van de hectiek van het winstnajagen; van de vastgeroeste paradigma’s. Voedt u liever de sprinkhanen? Zullen uw kleinkinderen blij mee zijn.

…nergens, maar dan ook nergens – behalve een plichtmatig door de PR afdeling opgehoest verhaaltje – wordt echt rekening gehouden met het milieu; noch in de zin van ‘People’, noch in de zin van ‘Planet’. De derde factor van het 1987 Brundtlandrapport (‘Profit’), overheerst…

Van Passat naar Audi: vooruitgang?

Vooruitgang. Er bestaat een groot misverstand over de term ‘vooruitgang’. Als ik gisteren in een Passat reed en nu in een Audi A6, is dat vooruitgang? Als ik gisteren in ledigheid aan de klassieke buis hing en vandaag aan een 1 meter plasmascherm hang, is dat vooruitgang? Als we vroeger op Zaterdag naar de bibliotheek gingen en ’s avonds met de radio aan die boeken verslonden, was dat gezellig. Nu gaan kinderen verlaten de straat op, moet het schitteren dankzij pillen en shots. Terwijl de ouders zich vervelen op cocktails, kroegen of in dubieuze clubs. Is dat vooruitgang? Is dat geluk?

Toen de werkgevers in de jaren ‘70 massaal buitenlanders ronselden in Turkije en Marokko, was dat om de vooruitgang te bewerkstelligen. Diezelfde lieden staan nu klaar om die buitenlanders weer het land uit te gooien omdat ze trots op Nederland zijn. Is dat vooruitgang? Alles opofferen om wille van… om wille van wat? Het materieel welzijn? Steeds maar meer? Is dat vooruitgang? Laten we ons eens serieus gaan afvragen wat ’vooruitgang’ betekent. Als we dat door hebben, als we echt een toekomstvisie hebben hoe de wereld er morgen uit moet zien, dan gaan we ons werk anders inrichten, onze mobiliteit anders vorm geven.

Alice in Wonderland

Dan krijgen de sprinkhanen een andere functie. Dan worden ze ingezet voor de echte vooruitgang, niet tot de neergang van de menselijke waardigheid. Dat klinkt theatraal. Maar als je zo’n massa sprinkhanen ziet, besef je dat het theater van de wereld verworden is tot een arena van hebzucht en egoïsme. Kunnen we daar wat aan doen? Natuurlijk. We hebben voldoende economische en morele kracht om ons te verzetten. Het argument van ‘wij zijn te klein’ is laf en past bij de houding van de collaborateur. Vooruitgang betekent dat je je beweegt in de richting van je doel.

…wat geldt voor Alice in Wonderland, geldt ook voor onze samenleving : if you don’t know where you are going, you always end up somewhere else

En, wat geldt voor Alice in Wonderland, geldt ook voor onze samenleving: if you don’t know where you are going, you always end up somewhere else. Maar… dat doel formuleren doet sommigen pijn. De winstmakers, de graaiende topmanagers, de huidige helden van de samenleving, de machtigen en succesvolle lobbies: zij zullen niet blij zijn. Immers, zij eten nu hun buik vol met de vruchten van onze wereld, ze vreten de wereld kaal en laten straks een kale vlakte over. Zij zijn de sprinkhanen van onze samenleving. Maar, de paradox is dat ieder van ons diep in zijn hart graag in de positie van zo’n sprinkhaan zou willen zijn. Toch? Wees eens eerlijk. Laten we daar beginnen, met die hunkerende kaalvretende sprinkhaan diep in ons.

Literatuur: Kamann, D.J.F. (2003) “Definitiestudie Duurzaam Uitbesteden”, Leeuwarden: Nationaal Initiatief voor Duurzame Ontwikkeling NIDO. Kamann, D.J.F. (2004), “Green Procurement: Balancing the Triple P”, Paper, presented at the 13th IPSERA Meeting in Catania, Sicily, 3-7 April. Kamann, D.J.F. & E. Karasek (2006), “Supplier selection and ethics: moral motivation/their sense of identification”, Paper, presented at the 15th IPSERA meeting in San Diego, CA, April.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 mei 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.