Je leest:

Spotprijs voor helium

Spotprijs voor helium

Verspild helium is voorgoed verdwenen

Auteur: | 16 september 2010

Wetenschappers kunnen niet zonder helium. Hun beste microscopen, magneten en MRI-scanners zijn er van afhankelijk. Maar raketingenieurs, lassers en ballonnenverkopers verspillen het edelgas. Helium is veel te goedkoop, zegt Nobelprijswinnaar Robert Richardson. En dat komt door de Amerikaanse overheid.

Het is altijd een feestelijk gezicht, zo’n massa ballonnen die het luchtruim kiest. Dankzij helium. Lichter dan lucht maar onbrandbaar en dus veiliger dan waterstof. Beide lichte elementen staan vooraan in het periodiek systeem. Waterstof op één, helium op twee.

Helium is niet alleen heel licht, maar het heeft ook een extreem laag kookpunt. Een luttele 4,2 graden boven het absolute nulpunt, bijna 269 graden onder nul. Dat heeft het tot een veelgebruikt koelmiddel gemaakt. Bijvoorbeeld voor supermagneten en andere supergeleidende materialen. Het zit in MRI scanners in ziekenhuizen en in de deeltjesversneller in Genève. En in de gevoeligste microscopen.

Zorgen

Wetenschappers die helium gebruiken maken zich zorgen over de hoeveelheid die ze de komende jaren ter beschikking zullen hebben. Het probleem met helium is dat je er zorgvuldig mee moet omgaan. Komt het eenmaal in de atmosfeer terecht, dan is het weg. Of er een ballon omheen zit of niet, het schiet omhoog naar de allerhoogste atmosfeerlagen. En dan lekt het ’t heelal in.

Vloeibaar helium wordt gebruikt voor de koeling van supergeleidende magneten in MRI-scanners, die het menselijk lichaam tot in detail in beeld brengen.

Bovendien: even wat nieuw helium aanmaken, dat gaat niet. Nou ja, een kernfusiereactor, die zou het kunnen maken. Maar die is er de komende tientallen jaren nog niet. Helium is daarom alleen te ‘delven’. De aardse heliumreserve ontstond diep in de aardkorst gedurende miljoenen jaren bij het radioactief verval van uranium en thorium. Soms raakte het gevangen in aardgasvelden, waaruit het nu als bijproduct tijdens de gaswinning te isoleren is. Maar het zit lang niet in alle gasvelden. En als het al aanwezig is, wordt het niet altijd gewonnen.

Frustratie

De frustratie van de wetenschappers is dat anderen hun schaarse heliumgas verspillen. Neem bouwers van raketten, de NASA voorop. Die spoelen hun brandstoftanks schoon met helium omdat het zo inert is – het reageert eigenlijk nergens mee. Maar vervolgens laten ze het gas zó de atmosfeer in lopen. En lassers, die gebruiken helium als beschermgas bij het verbinden van corrosiegevoelige metalen. Ook dan gaat het meteen de lucht in. Voorgoed verloren.

Robert Richardson.
Lindsay France | Cornell University Photography

Het probleem met helium is dat het veel te goedkoop is, vindt Robert Richardson. Hij kreeg in 1996 de Nobelprijs voor natuurkunde voor zijn ontdekking van superfluïditeit, een bijzondere eigenschap van extreem afgekoeld helium. Hij roert zich nu omdat hij deel uitmaakte van een commissie die het Amerikaanse heliumbeleid onder de loep nam. Richardson verwijt de Amerikaanse overheid de verspilling van het edelgas in de hand te werken.

Strategische voorraad

Dat zit zo. Vanaf de Tweede Wereldoorlog hebben de Verenigde Staten een enorme voorraad helium aangelegd. In de Texaanse bodem bij Amarillo, zo’n 600 km ten noordwesten van Dallas. Maar in 1996 werd die strategische reserve niet meer nodig geacht. Besloten werd het Amerikaanse helium – er is nog zo’n 500 miljoen kubieke meter, bijna de helft van de wereldvoorraad – vóór 2015 te verkopen. Geld verdienen was niet nodig, wel moesten alle ooit gemaakte kosten gedekt worden.

Het gevolg, zo heeft Richardson de afgelopen maand herhaaldelijk laten weten, is dat de markt zijn werk niet meer doet en dat het helium eigenlijk veel te goedkoop is. Hij stelt voor de prijs van het gas met een factor twintig tot vijftig te verhogen. Zodat alle verbruikers hun best zullen gaan doen het helium te recyclen, of naar alternatieven te gaan zoeken. En het stimuleert gasproducenten wellicht om meer helium uit hun aardgas te gaan halen. Alleen op die manier, denkt Richardson, is een toekomstig heliumtekort te voorkomen. Maar het is wel jammer van al die vrolijke ballonnen. Met een prijskaartje van meer dan zeventig euro zullen we die straks niet zo heel veel meer zien.

Martyn Poliakoff van periodicvideos laat wetenswaardigheden over helium zien en horen (in het Engels). Meer (Nederlandstalige) informatie over helium is te vinden op wikipedia.

Lees meer over het heliumprobleem:

Meer over helium op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/helium/helium-3/helium-4/index.atom?m=of", “max”=>"7", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 september 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.