Je leest:

Spinozawinnaars 2006 bekend

Spinozawinnaars 2006 bekend

De winnaars van de prestigieuze Spinozaprijzen voor 2006 zijn bekend gemaakt. De Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk onderzoek (NWO) keert de ‘Nederlandse Nobelprijzen’ jaarlijks uit voor Nederlands toponderzoek.

De Spinozapremies gelden als Nederlands belangrijkste onderscheiding voor wetenschappelijk onderzoek. De vier prijswinnaars (uit de psychologie, immunologie, biologie en natuurkunde) krijgen elk een geldbedrag van anderhalf miljoen Euro en het bijbehorende beeldje van Spinoza. De Spinozaprijs wordt jaarlijks uitgereikt aan toponderzoekers voor hun “voortreffelijk, baanbrekend en inspirerend onderzoek”.

Psychologie

Prof. dr. J.M. (Jozien) Bensing ontvangt de NWO-Spinozapremie 2006 voor haar multidisciplinaire onderzoek naar de communicatie tussen artsen en patiënten en haar internationaal gebruikte onderzoeksmethode om non-verbale communicatie te kwantificeren. Bensing is in Nederland de meest toonaangevende onderzoeker op het terrein van de medische communicatie. Wereldwijd behoort ze hierin tot de gezichtsbepalende mensen. Als psychologe heeft zij aangetoond dat relaties tussen dokters en hun patiënten op een solide empirische basis onderzoekbaar zijn. Ze ontwikkelde hanteerbare wetenschappelijke protocollen, niet alleen voor de mondelinge communicatie, maar ook voor het non-verbaal contact. Haar computergestuurde non-verbale codering vormde een grote doorbraak en wordt nu door onderzoekers in verschillende landen gebruikt.

Jozien Bensing is directeur van het NIVEL (Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg) en hoogleraar Klinische Psychologie en Gezondheidspsychologie aan de Universiteit Utrecht.

Immunologie

Prof. dr. C.G. (Carl) Figdor ontvangt de NWO-Spinozapremie 2006 voor zijn baanbrekende onderzoek naar het gebruik van afweercellen tegen kanker en voor de manier waarop hij fundamenteel onderzoek naar het bed van de patiënt weet te vertalen. Figdor is een van de wereldleiders op het gebied van immunotherapie van kanker. Hij onderzoekt niet alleen celbiologische fenomenen op een fundamenteel niveau, maar exploreert altijd ook de potentiële toepassingen in de geneeskunde.

In 2000 ontdekte Figdor het DC-SIGN receptoreiwit. Dit eiwit speelt een belangrijke rol in het binden en opnemen van het HIV-1 virus in dendritische cellen, celtypen die onmisbaar zijn voor een adequate afweerreactie. Als een paard van Troje dragen deze geïnfecteerde dendritische cellen bij aan verdere verspreiding van de ziekte. Figdor paste dendritische celtherapie als een van de eersten ter wereld toe op patiënten. Hierbij worden dendritische cellen in het laboratorium zodanig aangepast dat ze het immuunsysteem van een patiënt kunnen leren om tumorcellen herkennen. Als deze cellen terug worden geplaatst in de patiënt, zoeken ze de tumor op en vallen die aan. Figdor liet onlangs zien dat de getrainde cellen bij de helft van de patiënten niet het beoogde doel bereiken, wat ten dele het wisselend succes van dendritische celtherapie kan verklaren.

Carl Figdor is wetenschappelijk directeur van het Nijmegen Centre for Molecular Life Sciences, hoogleraar Experimentele Immunologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en hoogleraar Celbiofysica aan de Universiteit Twente.

Biologie

Prof. dr. ir. B.J.G. (Ben) Scheres ontvangt de NWO-Spinozapremie 2006 voor zijn grote bijdragen aan het begrip van celontwikkeling bij planten, en met name voor zijn nieuwe inzichten in de rol van stamcellen bij wortelontwikkeling. Scheres onderzoekt hoe planten zich ontwikkelen vanuit hun genetische blauwdruk. Als modelsoort bestudeert hij de zandraket. Hij ontdekte welke rol stamcellen spelen bij patroonvorming en groei van de wortel. Met succes toonde hij aan dat veel mechanismen in planten nauw verwant zijn aan processen in dieren. Ook ontwikkelde Scheres een methode om met een laser individuele cellen binnen de groeiende wortel te doden, en te bestuderen hoe de functie van de gedode cellen door anderen overgenomen werd. Gecombineerd met het gericht uitschakelen van bepaalde genen, levert dit informatie op over welke cellen verantwoordelijk zijn voor welk proces.

Ben Scheres is hoogleraar Moleculaire Genetica aan de Universiteit Utrecht.

Natuurkunde

Prof. dr. J. (Jan) Zaanen ontvangt de NWO-Spinozapremie 2006 onder andere voor zijn baanbrekende inzichten in de elektronische eigenschappen van materialen die bij hogere temperaturen supergeleidend worden. Zaanen leverde een lang omstreden – maar zeer belangrijke – bijdrage aan het begrip van hoge-temperatuursupergeleiding. In de meeste hoge-temperatuursupergeleiders zitten koperatomen in dunne laagjes. Ieder atoom heeft een eigen magneetveld, tegengesteld aan dat van zijn buurman. Elektronen kunnen zich in zo’n structuur slecht voortbewegen, omdat ze zelf ook magnetisch zijn. Als de elektronen echter samenwerken en in lange rijen langs de koperatomen gaan zitten, komen ze veel beter vooruit, bedacht Zaanen. Zijn theorie oogstte in eerste instantie veel kritiek. De afgelopen jaren is echter steeds meer experimenteel bewijs geleverd van zijn gelijk.

Jan Zaanen is hoogleraar Theoretische Natuurkunde aan de Universiteit Leiden.

De NWO-Spinozapremie, ook wel de ‘Nederlandse Nobelprijs’ genoemd, wordt toegekend aan Nederlandse onderzoekers die tot de absolute top van de wetenschap behoren. Het is dit jaar de twaalfde keer dat de Spinozapremies worden toegekend. De eerste keer was in 1995. De officiële uitreiking van het geldbedrag en het Spinozabeeldje vindt plaats op woensdag 29 november 2006.

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).
© Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 13 juni 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.