Je leest:

Spinozaprijzen 2005 uitgereikt

Spinozaprijzen 2005 uitgereikt

De prestigieuze Spinozaprijzen voor 2005 zijn vandaag uitgereikt in de Haagse Nieuwe Kerk. De Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk onderzoek (NWO) keert de ‘Nederlandse Nobelprijzen’ jaarlijks uit voor Nederlands toponderzoek.

De Spinozapremies gelden als Nederlands belangrijkste onderscheiding voor wetenschappelijk onderzoek. De vier prijswinnaars (uit de moleculaire biologie, neurowetenschappen, natuurkunde en wiskunde) krijgen een geldbedrag van anderhalf miljoen Euro en het bijbehorende beeldje van Spinoza. De prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan toponderzoekers voor hun “voortreffelijk, baanbrekend en inspirerend onderzoek”.

Moleculaire biologie

Prof. dr. René Bernards, moleculair bioloog aan het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis en de Universiteit Utrecht, bestudeert met innovatieve moleculaire en cellulaire technieken fundamentele processen in de cel. Hoe kiest een cel tussen gecontroleerde celdood (apoptosis) en veroudering, of tussen niet meer kunnen delen of juist ongebreideld delen? Zijn groep ontwikkelde drie belangrijke nieuwe technologieën die inmiddels in verschillende onderzoeksgebieden worden toegepast. Zo ontdekte hij met de zogeheten DNA micro-array techniek een patroon van genexpressie dat met grote nauwkeurigheid voorspelt of een patiënte met borstkanker uitzaaiingen zal ontwikkelen. Ook ontwikkelde hij technieken voor het blokkeren van processen in de cel met RNAi, en methoden om op grote schaal nieuwe functies toe te voegen aan de cel.

Prof. dr. René Bernards (o.a. Universiteit Utrecht)

Cognitieve neurowetenschappen

Prof. dr. Peter Hagoort, cognitief neurowetenschapper aan het F.C. Donders Centre for Cognitive Neuroimaging en de Radboud Universiteit Nijmegen, richt zich op de neurobiologische fundamenten van het menselijk taalvermogen. Hij onderzocht onder andere taalstoornissen bij patiënten met een hersenbeschadiging. Hagoort toonde aan dat beschadigde hersenen andere routes vinden om taalbegrip alsnog mogelijk te maken.

Een andere tak van zijn onderzoek richt zich op de hersenactiviteit tijdens het spreken. Onder leiding van Hagoort bedachten onderzoekers een methode die zichtbaar maakt op welk moment de hersenen informatie over een woord ophalen. Zo lieten ze zien dat mensen tijdens het spreken ongeveer 40 milliseconden eerder de grammaticale gegevens van een zelfstandig naamwoord weten dan de eerste klank van het woord. Pas 120 milliseconden hierna hebben ze de complete klank van het woord opgebouwd om het uit te spreken. Deze nieuwe manier om aan het spraakproces te meten, leidde tot een serie inmiddels klassieke publicaties, ondermeer in Science.

Prof. dr. Peter Hagoort (Radboud Universiteit Nijmegen)

Natuurkunde

Prof. dr. Detlef Lohse, natuurkundige aan de Universiteit Twente, heeft een grote reputatie opgebouwd op het gebied van onderzoek naar stromingsleer, turbulentie en granulaire media. Hij geniet wereldwijde faam door zijn verklaring van sonoluminescentie. Sonoluminescentie is het verschijnsel dat een klein gasbelletje onder invloed van ultrasoon geluid licht kan gaan uitzenden doordat de temperatuur oploopt. Lohse combineerde concepten uit de vloeistofdynamica, akoestiek, chemie, thermodynamica en plasmafysica om een verklaring te geven voor dit verschijnsel. Dit was een beslissende stap in het wetenschapsveld. Zijn verklaring wordt nu algemeen geaccepteerd.

Ook voorspelde Lohse hoe het warmtetransport in een turbulente vloeistof afhangt van de warmtetoevoer. Hij beschreef in een model de fysische verschijnselen in een vloeistof die aan de onderkant wordt verhit en aan de bovenkant wordt afgekoeld. Zijn theorie is later experimenteel bevestigd. Het artikel waarin hij zijn theorie uiteenzet, is inmiddels een citatieknaller.

Prof. dr. Detlef Lohse (Universiteit Twente)

Wiskunde

Prof. dr. Lex Schrijver, wiskundige aan het Centrum voor Wiskunde en Informatica en de Universiteit van Amsterdam, is reeds 25 jaar wereldwijd een van de meest vooraanstaande onderzoekers op het gebied van de combinatoriek en algoritmiek, in het bijzonder de combinatorische optimalisering, polyedrale combinatoriek en grafentheorie. De wiskundige ontwerpt slimme algoritmen die snel een antwoord berekenen op complexe vragen als: hoe leg je verbindingen in een te ontwerpen chip, of hoe kom je tot een optimale spoorwegdienstregeling? Zijn bijdragen hebben grote praktische implicaties, wat ook blijkt uit de toekenning in 1987 en 2004 van de Lanchesterprijs, die over het algemeen meer naar industriële applicaties gaat.

Schrijver heeft samenhang gebracht in de combinatorische optimalisering, een relatief nieuw veld van wiskundig onderzoek, ondermeer door het schrijven van drie boeken. Zijn pogingen het onderzoeksveld samen te vatten, leidden tot de ontdekking van hiaten in de theorie. Deze vulde Schrijver vervolgens zelf in met nieuwe bewijzen en stellingen. Hij heeft het veld naar een hoger niveau getild door het te vereenvoudigen en nieuwe verbanden te ontdekken. Dit leverde hem behalve de eerdergenoemde Lanchesterprijs ook de prestigieuze Dantzigprijs op.

Prof. dr. Lex Schrijver (o.a. Universiteit van Amsterdam)

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).
© Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 november 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.